Uluslararası Mülteci Hukuku ve Kitlesel Sığınma

Abstract

Sığınma olgusu, insanlık tarihi kadar eskidir. Küreselleşmeyle beraber ve diğer itici nedenler çerçevesinde dünyada yerlerini değiştiren insanların sayısı gün geçtikçe artmaktadır. Zira dünyanın birçok yerinde süregelen çatışmalar ve meydana gelen kitlesel göçler, uluslararası göç konusunu uluslararası gündemin üst sıralarına taşımaktadır. 1951 Cenevre Sözleşmesi ve 1967 tarihli Protokol, sığınmacı ve mülteciler için anayasal belgelerdir. İnsan temel hak ve özgürlüklerinin koruması kapsamında 'geri göndermeme' ilkesine yer veren uluslararası mülteci hukukunun temel kaynağını teşkil eden bu belgelerde 'kitlesel sığınma' durumlarına ilişkin açık bir hüküm bulunmamaktadır. Ülkesel sınırlara toplu olarak gerçekleşen 'kitlesel sığınma' olgusuna yönelik uluslararası sözleşme mevcut değildir. Ancak konuya ilişkin 1969 Afrika Birliği Örgütü Sözleşmesi, 1984 Cartegena Deklarasyonu ve Avrupa Birliği Konseyi Geçici Koruma Yönergesi gibi bölgesel sözleşmelerle Birlemiş Milletler Yürütme Komitesi Kararları ile bağlayıcı olmayan(soft law) uluslararası bildiriler bulunmaktadır. Kitlesel sığınma durumlarında 'geçici koruma', 'geri göndermeme' ilkesine işlerlik kazandıran bir koruma şeklidir. Sığınma hukuku; egemenlik, ulusal güvenlik ve insan hakları paradigmalarının birbiriyle çatışma içinde olduğu alanlardan birisidir. Bunun daha belirgin yansıması kitlesel sığınma olgusunda kendini göstermektedir. Özellikle kitlesel sığınma durumlarında insan hakları temelli yaklaşımın, devletlerin egemenlik kaygısı karşısında üstün geldiğini söylemek pek mümkün değildir. Egemenliğin ve ulusal güvenliğin hâkim olduğu sığınma olgusu karşısında, kurumsal nitelikte çözüm üretmek amacıyla, 'Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu' yürürlüğe konulmuştur. Ancak kitlesel sığınma durumlarına dair çözüm; başta sınır komşuları olmak üzere, sığınmacı üreten veya transit konumunda olabilecek diğer devletlerle karşılıklı andlaşmalar yoluyla, tamamlanmalıdır. Anahtar Sözcükler: Kitlesel Sığınma, Egemenlik, Uluslararası Koruma, İnsan Hakları, Ulusal Güvenlik

The concept of asylum is as old as human history itself. Together with globalisation and other pushing factors, the number of people moving from their own lands has been increasing day after day. Conflicts and mass migration around the world have made international migration a current issue. 1951 Geneva Convention and the Protocol of 1967 are constitutional documents for asylum seekers and refugees. These documents which include the 'principle of non-refoulement' with regard to the protection of fundamental rights and freedoms and which are regarded as main sources of international refugee law do not have any explicit provisions as to 'mass influx'. Likewise, there is no an international convention giving a place to the matter of collective 'mass influx' taking to national borders. However, relating to the matter, some regional instruments exist such as the Convention for the Organisation of African Unity 1967, Cartagena Declaration 1984 and the Directive for European Council Temporary Protection, and some international documents like United Nations Executive Resolutions and soft law documents that are not binding. Temporary protection, in case of mass influx, is not a protection which puts the principle of non-refoulement into operation. The law of asylum seekers is one of the controversial areas among sovereignty, national security and human rights discourses. The reflection of this issue is explicitly seen in the concept of mass influx. Particularly in the context of mass influx, states' worries about their sovereignty outweigh human rights discourse. In order for the regulation of mass lnflux, 'foreigners and international protection law' is introduced. However, the solution for mass influx requires mutual agreements between the states that cause mass influx and the others in which asylum seekers pass over. Key Words: Mass Influx, Sovereignty, International Protection, Human Rights, National Security