Uzlaştırmanın İslam-Osmanlı Ceza Hukukundaki Görünümü: Sulh

Abstract

2005 yılında yasalaşan yeni ceza mevzuatımız ile mukayeseli hukukta oldukça önem verilen alternatif uyuşmazlık çözüm yollarından biri olan uzlaşma kurumu hukukumuzda yer almaya başlamıştır. Son olarak 24/11/2016 tarih ve 6763 sayılı kanunun 34. maddesiyle kanunda 'uzlaşma' olan 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu 253. maddenin başlığı 'uzlaştırma' olarak değiştirilmiş ve maddenin kapsamına yeni suçlar eklenmiştir. Ayrıca kanun koyucu bu değişikliklerle birlikte uzlaştırmayı bir kurum olarak yargılama hukukunda etkin bir duruma getirmiştir. Özellikle her Cumhuriyet Başsavcılığı bünyesinde uzlaştırma bürolarının kurulmasıyla uzlaştırma, ihtisaslaşmaya önem verilen bir kurum haline gelmiştir. Uzlaştırmanın hukukumuzda etkin hale gelmesi kurumun tarihsel yönüne merak uyandırmaktadır. Her ne kadar uzlaştırma batı hukuku kaynaklı bir kurum olarak karşımıza çıkmakta ve günümüzdeki yapısı batı ceza hukukunun gelişimiyle doğru orantılı görünse de İslam-Osmanlı hukukunda uygulanan sulhun uzlaştırmayla aynı misyona sahip olduğu dikkati çekmektedir. İslam-Osmanlı Ceza hukukunda sulh yargılamada önemli bir yere sahip olmuştur. Mahkeme huzurunda veya mahkeme dışında yapılan sulh sözleşmeleri uzlaştırmada olduğu gibi taraflar arasındaki ceza uyuşmazlıklarını her iki tarafın rızası istikametinde neticelendirmiştir. Hatta mahkeme, önüne gelen uyuşmazlıkta tarafların sulh olmasını teşvik edici bir rol üstlenmiştir. Çalışmamızda uzlaştırma kurumu ile sulh uygulaması mukayeseli şekilde incelenecektir. Bu amaçla çalışmamız iki bölümden teşekkül edecektir. İlk bölümde uzlaştırma kurumu incelenecektir. Bu bölüm altında uzlaştırmanın kavram olarak incelenmesi, hukuki niteliği, tarihsel gelişimi, hakim olan ilkeler ve mukayeseli hukuktaki görünümü ele alındıktan sonra hukukumuzda uzlaştırmanın koşulları ve uygulanması konuları incelenecektir. Bölümün sonunda sulh ile mukayeseyi somutlaştırmak amacıyla bazı suçlara kısaca değinilecek ve yüksek yargı kararlarından örnekler verilecektir. İkinci bölümde ise sulh ele alınacaktır. Uzlaştırma ile mukayese yapabilmek adına bu bölümde önceki bölümle aynı metot takip edilecektir. Bu kapsamda sulh kavramı, hukuki niteliği ve tarihsel gelişimi incelendikten sonra sulh sözleşmesinin şartları ve uygulanması konularına değinilecektir. Çalışmamızda uzlaştırma kurumu ile sulh uygulaması arasında uygulama alanı buldukları suçlar , takip edilen usul ve şartları yönündeki benzerlikler ortaya konularak, özellikle daha önce yeterli araştırmaya konu edilmediği müşahede edilen sulh uygulamasının önemi günümüzde uygulama alını bulan uzlaştırma kurumunu nasıl etkilediği belirtilmek suretiyle açıklanmaya çalışılacaktır. Anahtar Sözcükler: Uzlaştırma, onarıcı adalet, uzlaştırmacı, sulh, sulh sözleşmesi.

Passing into law with the new criminal legislations reconciliation ,which is one of the alternative way of conflict solution giving importance in comparative law, has came into our conciliation law. Lately 'conciliation' term in 24/11/2016 dated and 6763 numbered issued 34.item, has been changed as 'reconciliation' at 5271 numbered Criminal Trial 253.numbered item and new crimes has been added to the concept of the item. Also with the legislative changes reonciliation has an effective role in trial law as an institution. Especially establishing reconciliation offices in each chief public prosecutor`s offices, reconciliation has became an area that needs to be specialized at. Becoming an effective position in the national law, reconciliation has arose curiosity about its historical background. Although it has seen as a western term and seemed directly propotional with the development of todays western law, ıt took attention that 'peace' a practice of Muslim-Ottoman law has the same mission with reconciliation. Peace in Muslım-Ottoman law has an important place. Peace contracts making by the hand of court or apart from the court has been concluded as the agreement of the counterparts. Even the court has the role of encouraging reconciliation when the disagreement is the problem between the counterparts. In this study, reconciliation instutition and peace practice has been examined in a comparative way. It is composed of two chapters. At the first chapter the instutiıtion of reconciliation has been studied. Under the first chapter the subject such as; the examination of reconciliation as a concept, its legal characteristics, historical development, the dominant principals and the aspect in comparative law and after these headlines the circumtances and applicaitons of the reconciliation in todays law will be studied. At the second chapter peace concept will be handled. In order to make a comparative study the main headlines will be the same as the prior one. In this frame the concept of peace, its legal charachteristcs, its historical development will be examined and after that the condition and practice of peace will be studied. In our study, similarities between the practice area of the crimes applied reconciliation and peace, the conditions and methods while applying these methods will be studied. Especially the importance of the peace practices, which is defined as having not enough research about it, have been examined and will be tried to define the effects towards todays`reconciliation practices. Key Words: reconciliation, reparative justice, peace, peace agreement