Tasavvufi Düşüncede Tevhîd Anlayışı (Klasik Dönem)

Abstract

Tasavvuf diğer disiplinlerden farklı olarak ameli yönü ağır basan ve hâl ilmi olarak isimlendirilen bir disiplindir. bu özelliğinden dolayı İslâm literatüründe var olan bir takım kavramlar tasavvufi tecrübe sonucunda daha deruni anlamlara kavuşmuştur. Tevhîd, Allah-insan münasebetini belirleyen, kulun Allah karşısındaki konumuna işaret eden bir yapıya sahip olmuştur. Tasavvufi anlamdaki tevhîd, Hakk'ın birliğinin adım adım sûfînin her halini hükmü altına alması ve böylece sûfînin Hakk'ın fiillerinden sıfatlarına, oradan da zatına olan yolculuğun tümünü anlatır. Bu şekilde belirli bir sülûk gerektiren tasavvufi tevhîd anlayışının klasik dönemdeki tecrici ilerleyişini ele almak tezimizin genel amacını olmuştur. tevhîd kavramını bir akide olmaktan da öte yaşanılabilir sahaya çekmiş olan tasavvufi tecrübenin kendine has yanlarını tarihi seyir içerisinde ele alarak, mutasavvıfların bireysel veya cemiyet olarak zühd, aşk, fena veya vecd ile bu hedeflerine ulaştıkları tespit edilmiştir.

Sufism, unlike other disciplines, is a discipline whose practical aspect is dominant and is called the knowledge of state ('haal'). The concept of tawheed, which is the most basic characteristic of the last true religion and all religions that were revealed as Truth in its time, has been positioned as a concept that affects deeds and thoughts and must be lived as a result of Sufi experience. As such, tawheed has a structure that determines the relationship between Allah and human, and points out the position of the servant before Allah. Tawheed in the mystical sufi sense, the unity of God gradually subordinates all aspects of Sufi and thus tells the whole journey of Sufi from God's verbs to his attributes and from there to himself. In this way, it is the general purpose of our thesis to deal with the gradual progress of the Sufistic tawheed understanding, which requires a certain journey – sayr wa suluk, in the classical period. We witness that the Sufis, individually or as a society, try to achieve these goals with asceticism, love, fanaa or wajd, taking into account the unique aspects of the Sufi experience in its historical process, which has brought the concept of tawheed into a livable field beyond just being a creed.