Sermaye Sahipliğine Göre Boşanma Sonrası Kadının Konumu: Samsun-Atakum Örneği

Abstract

Bu çalışma, Samsun ili Atakum ilçesi örneğinde boşanma sonrası kadınların sahip oldukları ekonomik, sosyal ve kültürel sermayelerin farklılaşması ile bu sermayelerin boşanma süreci ve sonrası deneyimlerine etkisini anlamayı amaçlamaktadır. Araştırma, boşanmış kadınların toplumsal konumlanışlarının, sahip oldukları sermaye türlerine göre nasıl şekillendiğini ve boşanma sonrası yaşadıkları zorluklar ile güçlenme dinamiklerini çok boyutlu bir perspektifle incelemektedir. Pierre Bourdieu'nün habitus, alan ve sermaye kavramları teorik çerçeveyi oluşturmakta; bu kavramlar aracılığıyla boşanmanın sadece bireysel değil, yapısal toplumsal dinamiklerle örülü bir süreç olduğu ortaya konmaktadır. Araştırmada nitel yöntem kullanılmış, Samsun ili Atakum ilçesinde 22 boşanmış kadınla derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bulgular, kadınların evlilik ve boşanma süreçlerinin sahip oldukları sosyal, ekonomik ve kültürel sermaye ile doğrudan ilişkili olduğunu göstermektedir. Düşük kültürel sermayeye sahip kadınların evlilik kararlarında aile baskısına açık oldukları; ekonomik bağımsızlığı ve sosyal destek ağı zayıf olan kadınların boşanma kararı alma ve uygulama süreçlerinde güçlük yaşadıkları belirlenmiştir. Boşanma sonrası en önemli sorunlar arasında ekonomik kırılganlık, sosyal dışlanma ve psikolojik destek eksikliği yer almaktadır. Sosyal sermayesi güçlü kadınların ise dayanışma ağları sayesinde süreci daha az yıpratıcı geçirdiği görülmüştür. Toplumsal cinsiyet rollerinin boşanma sonrası bakım yükünü artırdığı ve yeniden evlenme kararlarının sahip olunan sermaye türüne göre farklılaştığı ortaya çıkmıştır. Bu çalışma, boşanma sonrası kadınların deneyimlerinin ve karşılaştıkları güçlüklerin, sahip oldukları sermaye türleriyle doğrudan bağlantılı olduğunu ortaya koymaktadır. Bourdieu'nün sermaye ve alan kavramları çerçevesinde, kadınların toplumsal konumlarının sermaye birikimleri üzerinden yeniden üretildiği ve bu birikimlerin güçlendirilmesinin toplumsal eşitsizliklerin azaltılmasında kritik rol oynadığı anlaşılmaktadır. Ekonomik bağımsızlığı ve sosyal destek ağlarına erişimi sınırlı olan kadınlar daha kırılgan pozisyonlarda kalmakta; buna karşın sermaye kaynaklarını etkin kullanan kadınlar süreci daha dirençli ve özerk şekilde yönetebilmektedir. Bu nedenle, kadınların boşanma sonrası güçlenmelerini destekleyecek sosyal politikalar çok boyutlu sermaye yapısını dikkate alarak tasarlanmalı; böylece kadın yoksulluğunun azaltılmasına ve toplumsal eşitsizliklerin dönüşümüne katkı sağlanabilir.

This study aims to understand the differentiation of economic, social and cultural capitals of women after divorce and the impact of these capitals on their experiences during and after the divorce process with the example of Atakum district of Samsun province. The research examines how the social positioning of divorced women is shaped according to the types of capital they possess and the difficulties and empowerment dynamics they experience after divorce from a multidimensional perspective. Pierre Bourdieu's concepts of habitus, field and capital constitute the theoretical framework; through these concepts, it is revealed that divorce is not only an individual process but also a process that is woven with structural social dynamics. The qualitative method was used in the study and in-depth interviews were conducted with 22 divorced women in Atakum district of Samsun province. The findings show that women's marriage and divorce processes are directly related to their social, economic and cultural capital. It was determined that women with low cultural capital were open to family pressure in their marriage decisions; women with weak economic independence and social support network had difficulties in making and implementing divorce decisions. The most important problems after divorce include economic vulnerability, social exclusion and lack of psychological support. Women with strong social capital, on the other hand, were found to go through a less destructive process thanks to their solidarity networks. It was revealed that gender roles increase the burden of care after divorce and remarriage decisions differ according to the type of capital possessed. Integrated with social structural transformations, contributing to ending women's This study reveals that the experiences of women after divorce and the difficulties they face are directly related to the types of capital they possess. Within the framework of Bourdieu's concepts of capital and field, it is understood that women's social position is reproduced through their capital accumulations and that strengthening these accumulations plays a critical role in reducing social inequalities. Women with limited economic independence and access to social support networks remain in more vulnerable positions; on the other hand, women who use their capital resources effectively can manage the process more resiliently and autonomously. Therefore, social policies that will support women's empowerment after divorce should be designed by taking into account the multidimensional capital structure, thus contributing to the reduction of women's poverty and the transformation of social inequalities.