Sinema ve Antroposentrizm Bağlamında İnsan-Doğa İlişkisinin İncelenmesi

Abstract

Günümüzde sinema, insan ve doğa arasındaki etkileşimi ele alan filmler aracılığıyla antroposentrik (insanmerkezcilik) bakış açısının sorgulandığı ve yeniden değerlendirildiği önemli bir disiplin haline gelmiştir. Antroposentrizm genel olarak, insanı evrenin merkezi ve en önemli varlık olarak gören bir dünya görüşü anlayışını içermektedir. Bu anlayış, modern toplumların doğa ile olan ilişkilerinde belirleyici bir rol üstlenmektedir. Antroposentrizm, insanın doğa üzerinde üstünlük kurma hakkına sahip olduğunu ve doğanın yalnızca insan ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik bir araç olarak görülmesi gerektiğini savunan bir düşünce sistemidir. Ancak, günümüzde hızla artan çevre sorunları ve ekolojik krizler, antroposentrik düşüncelerin sürdürülebilirliğini sorgulamayı zorunlu hale getirmiştir. Bu çalışma, sinemada antroposentrizmin nasıl temsil edildiğini ve insan-doğa ilişkilerinin filmler aracılığıyla nasıl yansıtıldığını, sinema ve çevre etiği konularına katkı sağlayarak, sinemada antroposentrizmin yansımaları üzerine literatürdeki boşlukları doldurmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, filmlerdeki antroposentrik temaların ve insan-doğa ilişkilerinin derinlemesine analizi yapılarak, sinematik anlatılarda nasıl işlendiği ve bu temaların izleyiciye nasıl aktarıldığı anlaşılmaya çalışılmıştır. Çalışmanın evrenini, 2000'li yıllarda çekilmiş ve doğa ile insan ilişkisini işleyen filmler oluşturmaktadır. Örneklem olarak, antroposentrizm ve insan-doğa ilişkilerini ele alan üç film; Avatar, Blade Runner 2049 ve Mortal Engines oluşturmaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden biri sayılan içerik analizi kullanılmıştır. İçerik analizi, sinemada kullanılan temaların, karakterlerin ve görsel-işitsel unsurların sistematik olarak incelenmesine olanak tanımaktadır. Bu doğrultuda, araştırma deseni olarak yorumsayıcı analiz kullanılarak filmlerdeki antroposentrik temalar ve insan-doğa ilişkileri analiz edilmiştir. Bu araştırma, sinemanın insanmerkezci söylemleri yeniden üretmenin yanı sıra, bu söylemleri sorgulayan ve ekolojik bilinç geliştirme potansiyeli taşıyan düşünsel bir alan olduğunu göstermektedir.Today, cinema has become an important discipline through which the anthropocentric (human-centered) perspective is questioned and reevaluated through films that address the interaction between humans and nature. Anthropocentrism generally refers to a worldview that sees humans as the center and most important entity in the universe. This perspective plays a decisive role in modern societies' relationship with nature. Anthropocentrism is a system of thought that asserts that humans have the right to establish superiority over nature and that nature should be seen as a means to fulfill human needs. However, rapidly increasing environmental problems and ecological crises today have made it necessary to question the sustainability of anthropocentric ideas. This study aims to fill the gaps in the literature on the reflections of anthropocentrism in cinema by examining how anthropocentrism is represented in cinema and how human-nature relations are reflected through films, thereby contributing to the fields of cinema and environmental ethics. In this context, the study seeks to understand how anthropocentric themes and human-nature relationships are analyzed in depth in films, how they are addressed in cinematic narratives, and how these themes are conveyed to the audience. The universe of the study consists of films shot in the 2000s that deal with the relationship between nature and humans. Three films that address anthropocentrism and human-nature relations, Avatar, Blade Runner 2049, and Mortal Engines, were selected as examples. Content analysis, one of the qualitative research methods, was used in this study. Content analysis enables the systematic examination of themes, characters, and audiovisual elements used in cinema. In this context, interpretive analysis was used as the research design to analyze anthropocentric themes and human-nature relationships in films. This research demonstrates that cinema is not only a medium that reproduces human-centered discourses, but also a conceptual space that questions these discourses and has the potential to develop ecological awareness.