On Dokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Polikliniği'ne Başvuran Hastalarda Sağlık Okuryazarlığı Düzeyi İle Vücut Kitle İndeksi ve Akdeniz Diyeti Uyum Düzeyi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Abstract

AMAÇ: Bu çalışmanın amacı sağlık okuryazarlığı ile vücut kitle indeksi ve Akdeniz diyeti uyumu arasındaki ilişkiyi değerlendirmektir. GEREÇ VE YÖNTEM: Bu çalışma kesitsel, tanımlayıcı, açık kontrolsüz tipte bir anket çalışmadır. Bu çalışma kapsamında 09.12.2021 ile 31.12.2021 tarihleri arasında OMÜTF Aile Hekimliği Polikliniği'ne başvuran 18 Yaş ve üzeri hastalara anket formu uygulanmıştır. Çalışmaya 344 kişi katılmıştır. Sağlık okuryazarlığını ölçmek için Okyay ve ark. tarafından geliştirilip, geçerlilik ve güvenilirliği kanıtlanmış olan, Avrupa Sağlık Okuryazarlığı (HLS-EU) Çalışması Kavramsal Çerçevesi temelinde geliştirilen 32 maddelik likert özellikte TSOY-32 ölçeği kullanılmıştır. Obeziteyi değerlendirmek için sözel olarak boy kilo sorulmuş ve vücut kitle indeksi hesaplanmıştır. Abdominal obeziteyi değerlendirmek için poliklinik şartlarında bel çevresi ölçülmüştür. Akdeniz diyeti uyumunu değerlendirmek için 2020 yılında Pehlivanoğlu ve ark. geçerlilik ve güvenirlilik çalışmasını yaptığı Akdeniz Diyeti Uyum Ölçeği (Mediterranean Diet Adherence Screener, MEDAS) kullanılmıştır. Verilerin analizinde IBM SPSS 25.0 kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. BULGULAR: Katılımcıların %57,8'i kadın, %42,2'si erkektir. Katılımcıların yaş ortalaması 36,6±12,8 idi. Çalışmaya katılanların %39,2'si(n=135) yeterli sağlık okuryazarlığına ,%31,2'si (n=108) sorunlu sınırlı sağlık okuryazarlığına,%16,9'u (n=58) mükemmel sağlık okuryazarlığına,%12,5'u (n=43) yetersiz sağlık okuryazarlığına sahiptir. Katılımcıların %3,5'u zayıf , %41,9'u normal kilolu , %36,6'sı fazla kilolu, %18'i obezdir. Çalışmaya katılan kişi sayısının %45,8'i Akdeniz diyetine uyumsuz,%32,8'i uyumlu, %21,4'ü sıkı uyumludur. Sosyodemografik ve sağlık durumu ile ilgili değişkenlerden sadece bir yılda okunan kitap sayısı sağlık okuryazarlığını etkilemektedir. Erkek olmak, evli olmak, meslek, eğitim durumu, kronik hastalık varlığı ve günlük TV izleme süresi obeziteyi etkilemektedir. Abdominal obeziteyi bunlara ek olarak sigara etkilemektedir. Akdeniz diyet uyumu yaş ve kronik hastalık varlığı ile artmaktadır. Çalışmamızda sağlık okuryazarlığı düzeyi ile vücut kitle indeksi arasında anlamlı bir ilişki bulunamadı. Sağlık okuryazarlığı ile bel çevresi arasında anlamlı bir ilişki bulunamadı. Yine tüm katılımcılarda sağlık okuryazarlığı ile Akdeniz diyeti uyumu arasında ilişki bulunamadı. Cinsiyete göre bakıldığında erkeklerde TSOY-32 puanını arttıkça Akdeniz diyeti uyumu artmaktadır. SONUÇ: Çalışmamızda sağlık okuryazarlığı ve obezite arasında anlamlı bir ilişki bulunamadı. Sağlık okuryazarlığı ve Akdeniz diyeti ilişkisi değerlendirildiğinde sadece erkeklerde istatiksel olarak anlamlı bir ilişki vardır. Kronik hastalık varlığı ve ilerleyen yaşla beraber Akdeniz diyeti uyumu arasında anlamlı bir ilişki bulunması çalışmamızın önemsenmesi gereken çıktılarındandır. Genç yaşlarda Akdeniz diyeti uyumunu artıracak çalışmalar, aktiviteler ve eğitimler uzun vadede kronik hastalık yükünü azaltmak bakımından oldukça önemlidir. Daha geniş katılımcı gruplarında sağlık okuryazarlığı ve sağlık davranışı ilişkileri araştırılmalıdır. Birinci basamağı doğrudan ilgilendiren obezite, sağlıklı beslenme gibi durumlara özel sağlık okuryazarlığı ölçeklerinin geliştirilmesi, araştırmaların çoğaltılması ve bu bağlamda hastalara eğitim verilmesi önemlidir.AIM: The aim of this study is to evaluate the relationship between health literacy, body mass index and Mediterranean diet adherence. MATERIALS AND METHODS: This study is a cross-sectional, descriptive, open uncontrolled type survey study. Within the scope of this study, a questionnaire form was applied to patients aged 18 and over who applied to OMÜTF Family Medicine Polyclinic between 15.06.2021 and 15.12.2021. 344 people participated in the study. To measure health literacy, Okyay et al. The 32-item Likert scale TSOY-32 was developed on the basis of the Conceptual Framework of the European Health Literacy (HLS-EU) Study, which was developed and proven to be valid and reliable. In order to evaluate obesity, height and weight were asked verbally and body mass index was calculated. Waist circumference was measured in outpatient settings to evaluate abdominal obesity. In order to evaluate Mediterranean diet compliance, Pehlivanoğlu et al. The Mediterranean Diet Adherence Screener (MEDAS), whose validity and reliability studies were conducted, was used. IBM SPSS 25.0 was used in the analysis of the data. Statistical significance level was accepted as p<0.05. RESULTS: 57.8% of the participants were female and 42.2% were male. The mean age of the participants was 36.6±12.8. Of the participants, 39.2% (n=135) had adequate health literacy, 31.2% (n=108) had limited health literacy, 16.9% (n=58) had excellent health literacy, and 12% had .5 of them (n=43) have insufficient health literacy. 3.5% of the participants were underweight, 41.9% were normal weight, 36.6% were overweight and 18% were obese. 45.8% of the people participating in the study are incompatible with the Mediterranean diet, 32.8% are compliant, 21.4% are strictly compliant. Among the variables related to sociodemographic and health status, only the number of books read in a year affects health literacy. Being a man, being married, profession, educational status, presence of chronic disease and daily TV watching time affect obesity. In addition to these, smoking affects abdominal obesity. Mediterranean diet compliance increases with age and the presence of chronic disease. In our study, no significant relationship was found between the level of health literacy and body mass index. No significant relationship was found between health literacy and waist circumference. Again, no relationship was found between health literacy and Mediterranean diet compliance in all participants. Considering the gender, the Mediterranean diet compliance increases as the TSOY-32 score increases in men. CONCLUSIONS: In our study, no significant relationship was found between health literacy and obesity. When the relationship between health literacy and Mediterranean diet is evaluated, there is a statistically significant relationship only in men. Finding a significant relationship between the presence of chronic disease and advancing age and adherence to the Mediterranean diet is one of the outcomes of our study that should be considered. Studies, activities and trainings that will increase the adherence to the Mediterranean diet at young ages are very important in terms of reducing the burden of chronic disease in the long run. Health literacy and health behavior relationships should be investigated in larger participant groups. It is important to develop health literacy scales specific to conditions such as obesity and healthy nutrition, which are directly related to primary care, to increase research and to provide education to patients in this context.