Osmanlı 'cadaloz Mizah Gazetesi' İle Sosyolojik ve Kültürel Açıdan Karikatür ve Mizah Üretimine Dair Bir Yöntem Tespiti

Abstract

Osmanlı modernleşmesinde son derece önemli bir rol oynayan basın, pek çok türün ortaya çıkmasında da önemli bir rol oynamıştır. II. Meşrutiyetin ilan edildiği 24 Temmuz 1908 tarihi siyasal ve kültürel alanda büyük değişimin yaşandığı bir dönem olmuştur. İttihat ve Terakki Cemiyeti, tarihimizde farklı bir örgütlenme mantığıyla cemiyet, parti, okul, basın, ekonomi hatta askeri alanda aynı anda teşkilatlanan bir kuruluştur. Meşrutiyet döneminde ittihatçı basının yanında her grup, cemaat ve görüş yayın faaliyetine katılmış, yerel basının gelişmesine katkı sağlamıştır. Bu dönemin getirdiği coşku ile mizah basınında büyük bir canlılık meydana gelmiş olup, ardı ardına birçok mizah gazete ve dergileri yayımlanmıştır. II. Meşrutiyet öncesinde otuz yıl süren bir istibdat dönemi yaşanmış ve basına uygulanan sansür nedeniyle basın gerilemiştir. Ancak II. Meşrutiyet döneminde Osmanlı İmparatorluğu'nda basında meydana gelen patlamadan mizah basını da payını almıştır. Bu dönemde hem geleneksel tarzda hem de Batılı anlamda mizah gazeteleri yayınlanmıştır. Cadaloz Gazetesi adından da anlaşılacağı gibi Cadaloz'un yer aldığı bir kadın karakterini sürekli konuşturmuştur. Aslında cadaloz ulusal bir karakter olmakla beraber, Türk kuklalarında sıkça konuşturulan ve lafını esirgemeyen sert bir karakterdir. Cadaloz Gazetesi 1911 yılında Nurettin Rüştü ve Haydar Rüştü tarafından yayınlanmaya başlanan bir mizah gazetesidir. Gazete, mizah gazetesi olmakla beraber dönemin sosyal, ekonomik, siyasal, toplumsal konularını haftada iki gün yayın yaparak, altı ay süre ile değerlendirmiştir. Gazete Türkçe yayın yapmıştır. Cadaloz Gazetesi geleneksel tarzda yayın yapan bir mizah gazetesidir. Anahtar Kelimeler: Cadaloz, Mizah, Basın, Meşrutiyet, KarikatürThe Ottoman press has played a strong emphases and lead many products being produced. The date of 1908, in which the second Ottoman monarchy was declared is also an important start for cultural and political way of life. The party of Union and Progress has organized itself within the society, school, press, economy and eventually military. During the second Ottoman monarchy the pro government press has serviced along with the other rival groups. The enthusiasms of this era brought an hectic rise for the press, produced the comics. The autocracy of the state, emposed on the press pro third decades of the 1908 was lifted and thus the sudden boom was blossomed all over the state at the field of press and cartoons. As it can be seen from its' name the Cadaloz (nasty female git) gave a lots of place to a women within its issues. In reality the Cadaloz was regarded as national character symbol and it is acquainted as an nasty character by the public from the Ottoman shadow puppet-shows. The Cadaloz paper was released as an comic cartoon journal in 1911 by Nurettin Rüştü and Haydar Rüştü. Though this magazine is desgned as comic journal, it also dealt with social, economic and political life of the society. It is published twice a week and lasted its press life for 6 months. It is issued with English language and declared itself as the journal, aims to entertain the public with its cartoons. Key Words: Cadaloz, Entertainment, Press, Ottoman Monarchy, Cartoons