Ekonomik Kriz Dönemlerinde Firmaların Kazanç Yönetimi Eğilimi

Abstract

Yatırımcının ilgisini çekmek, ucuz kredi kaynaklarına ulaşmak, kısıtlamalardan kurtulmak veya teşviklerden faydalanabilmenin hepsi sağlıklı bir finansal duruma sahip olmaktan geçmektedir. Firmanın sürdürülebilir bir karlılığa sahip olduğunu göstermek kazanç yönetimini teşvik eden en önemli faktördür. Ayrıca ihraç edilecek hisse senetlerini maksimum fiyata satıp halka arz maliyetlerinden kurtulmak ve kredi verenlere firmanın finansal yapısının az riskli olduğunu göstermek ise firmaların kazançlarını yönetmesi için önemli bir motivasyon kaynağıdır. Diğer taraftan minimum vergi yükümlülüğü altına girmek ve firma performansını maksimize ederek başarılı görünmek finansal verilere müdahale eğilimini arttıran önemli teşvik unsurlarıdır. Muhasebe politikaları tercihlerinin yöneticilerin inisiyatifine bırakılması firma paydaşlarının kararlarında değişikliğe sebep olmakta ve sonuçları büyük kayıplara sebep olabilmektedir. Yapılan müdahalelerin yasal çerçeve içinde olması ayrı bir sorun doğurmakla beraber alınan müdahale kararlarının zamanlaması ayrı bir problem teşkil etmektedir. Firmanın içinde bulunduğu durumla birlikte içinde bulunulan ekonomik konjonktür de alınan kararlar üzerinde etkiye sahiptir. Ekonomik kriz dönemlerinde firmaların finansal verilere müdahale eğilimi ayrı bir ilgi uyandırmaktadır. İçinde bulunulan ekonomide meydana gelen ani değişimler firmaların satış ve maliyet yapısına doğrudan etki etmektedir. Özellikle ekonomik yapının bozulması ile artan ve değişen maliyetler karlılığı azaltabilmektedir. Uygulanan muhasebe politikaları firmanın sürdürülebilir bir karlılığa sahip olduğunun paydaşlara gösterilmesi doğrultusunda değiştirilebilmektedir. Bu çabalar ekonomik yapının bozulduğu dönemlerde artabilir. Bu tezde BİST (Borsa İstanbul)' te faaliyet gösteren 102 firmaya ait finansal veriler kriz dönemi olarak adlandırılan 2008-2012 ve 2018-2022 dönemleri, kriz olmayan dönemlerle 2003-2007 ve 2013-2017 karşılaştırılarak firmaların kazanç yönetimi eğilimleri panel OLS (Ordinary Least Squares, En Küçük kareler) yöntemi yardımı ile test edilmiştir. Kazanç yönetimi eğilimini ölçmek için Jones ve Düzeltilmiş Jones modelleri kullanılmıştır. Tez sonucunda ekonomik kriz dönemlerinde firmaların kazanç yönetimi eğilimlerini arttırdıkları hipotezini destekleyen bulgular elde edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kazanç Yönetimi, Ekonomik Kriz, Finansal RaporlarTo attract investors, to get credits with low costs, to avoid some restrictions or to get advantage of incentives go through having a healthy financial situation. One of the most incentive factors for earnings management is signalizing that the firm have a sustainable profitability. Additionally, selling shares at the highest price to lower the public offering costs and showing the financial situation of the firm as high-grade to creditors are significant motivations for earnings management. Moreover, decreasing tax burden and consequently increasing firm performance in order to make firm successful are other incentive aspects that encourage the tendency for manipulating financial data. Leaving the accounting policy preferences up to the discretion of managers may alter the decision of stakeholders and that may cause losses at great extent. While manipulations that are within the limits of legal boundaries is a great problem, timing of the manipulations constitutes another problem. Economic conjuncture along with financial position and performance of the firm has immense effect on decision-making process. Manipulation tendency during economic crisis is compelling. Abrupt changes in the economy directly affect sales and costs of the firm. Especially deterioration in economic structure lowers profitability through increasing costs. Application of accounting policies may be altered for showing that firm has sustainable profitability. These efforts may increase during periods of degraded economy. In the thesis, financial data of 102 firms that are listed on BIST (Borsa Istanbul) are tested for earnings management tendencies of firms for periods that are labelled as 'crisis periods' (2008-2012 and 2018-2022) and for periods that are labelled as 'no crisis periods' (2003-2007 and 2013-2017) using panel OLS (Ordinary Least Squares). Earnings management is gauged with Jones and Modified Jones models. In the thesis, evidence that support the hypothesis that earnings management tendencies of firms increase during economic crisis is found. Keywords: Earnings Management, Economic Crises, Financial Reports