Karadeniz Bölgesinde Ana Ürün Mısır (Zea Mays L.) Yapımına Uygun Kendilenmiş Hatların Bazı Bitkisel Özelliklerine Ait Kombinasyon Yeteneklerinin Araştırılması

Abstract

KARADENİZ BÖLGESİNDE ANAURUN MELEZ MISER (Zea mays L.) YAPIMINA UYGUN, KENDİLENMÎŞ HATLARIN BAZI BİTKİSEL ÖZELLİKLERİNE AİT KOMBİNASYON YETENEKLERİNİN ARAŞTIRILMASI ÖZET Bu araştırma, Karadeniz bölgesinde ana ürün melez mısır yapımına uygun kendilenmiş hatların bazı bitkisel özelliklerine ait kombinasyon yetenelderinin araştırılması amacıyla, Samsun'da bulunan Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü' nde 1998 ve 1999 yıllarında yapılmıştır. Ülkesel mısırcılık araştırma projesi kapsamında, enstitüde döl stoku olarak saklanan, Karadeniz Bölgesinde ana ürün melez mısır yapımında kullanılabilecek 124 adet kendilenmiş hattın perfomanslanmn belirlenmesi amacıyla yapılan yoklama melezlemesi sonucunda, bölge için üstün ebeveyn olarak beğenilen 19 hat arasından tesadüfi olarak seçilen 6 hat diallel melezlemeye (Griffing, Method-II) alınmıştır. Diallel melez döllerin oluşturduğu populasyona uygulanan sabit model (Model-I) analizi ile ebeveynlerin ( H-99, R4,Yuzup 505, Pa-872, N-7a, FrMo-17) genel kombinasyon yetenekleri (GKY) ve özel kombinasyon yetenekleri (ÖKY), tesadüf model (Model-II) analizi ile de örneklemenin yapıldığı Karadeniz Bölgesine uygun ana ürün melez mısır yapımında kullanılabilecek hatların bitkisel özelliklerine ait genel (GKY) ve özel kombinasyon yetenekleri (ÖKY) araştırılarak, kalıtım dereceleri tahmin edilmiştir. Yapılan diallel çalışmada incelenen bitkisel özelliklerden dane/koçan oram ve parselde koçan sayışma ait analiz için yeterli genetik varyasyon oluşmamıştır. Diallel populasyona uygulanan sabit model (Model-I) analizi ile incelenen bazı bitkisel özelliklere sahip ebeveynlerin kombinasyon yetenekleri aşağıdaki şekilde tahmin edilmiştir; H-99 ; Çiçeklerime süresi, bitki boyu, koçan yüksekliği, hasatta nem oram, koçan çapı ve dane sayısı için GKY varyanslan önemli (PO.01, P<0.05) ve incelenen diğer karakterlerin hepsi için ÖKY varyanslan önemli (PO.01, PO.05) olmuştur. R4; Koçan yüksekliği, koçanda sıra ve dane sayısı, 100 dane ağırlığı için GKY varyanslan önemli (PO.01, P<0.05), bitki çapı ve koçan yüksekliğinin dışmda incelenen bütün karekterler için de ÖKY varyanslan önemli (P<0.01, PO.05) olmuşturYuzup 505 ; Bitki boyu, koçan yüksekliği, sırada dane sayısı, koçanda dane sayısı ve 100 dane ağırlığı için GKY varyanslan önemli (PO.01, P<0.05), incelenen diğer bütün karakterler için ÖKY varyanslan önemli (P<0.01, P<0.05) olmuştur. Pa - 872 ; Çiçeklerime süresi, bitki boyu, sırada dane sayısı ve koçanda dane sayısı için GKY varyanslan önemli (PO.01, PO.05), incelenen bütün karakterler için ÖKY varyanslan önemli (PO.01, PO.05) olmuştur. N - 7a ; Çiçeklerime süresi, bitki boyu, hasatta nem oram, koçan çapı ve boyu, koçanda sıra sayısı ve sırada dane sayısı içim GKY varyanslan önemli( PO.01, PO.05) ve incelenen karekterlerin tamamı için ÖKY varyanslan önemli (PO.01, PO.05) olmuştur. Fr Mo-17 ; Bitki boyu, koçan boyu, koçanda sıra sayısı, sırada dane sayısı, koçanda dane sayısı için GKY varyanslan önemli (PO.01, PO.05) ve incelenen karekterlerden koçanda sıra sayısının dışında bütün karekterler için ÖKY varyanslan önemli (PO.01, PO.05) olmuştur. Diallel populasyona uygulanan tesadüf model (Model-II) analizi ile de incelenen bitkisel özelliklere ait örneklemenin yapıldığı Karadeniz populasyonu için kombinasyon yetenekleri ve kalıtım derecesi aşağıdaki şekilde tahmin edilmiştir; Örneklemenin yapıldığı Karadeniz populasyonu için, hasatta nem ve koçanda sıra sayısı için GKY varyaslan önemli (PO.01, PO.05), incelenen karakterlerin tamamı için ÖKY varyanslan önemli (PO.01, PO.05) olmuştur. Örneklemenin yapıldığı Karadeniz populasyonunda, incelenen bazı bitkisel özelliklere ait dar (h2) ve geniş (H) anlamda kalıtım dereceleri tahmin edilmiş ve dar anlamda kalıtım dereceleri (h2), koçanda sura sayısı için % 49, hasatta nem oram için % 29, koçan boyu için % 20, koçan yüksekliği için % 15, bitki boyu için % 12, Sırada dane sayısı için % 11, sömek çapı için % 1 olarak bulunurken, koçanda dane sayısı, çiçeklenme süresi, 100 dane ağırlığı, bitki çapı, koçan çapı ve verim için sıfir olarak tahmin edilmiştir. Anahtar Kelimeler : Mısır, diallel, kombinasyon yeteneği, kalıtım derecesi

Ill SEARCH OF THE COMBINING ABILITY OF SOME PLANT TRAITS OF MAIZE INBREED LINES SUITABLE FOR OBTAİNİNG HYBRİDE CORN (Zea mays L.) IN MAIN CROPPING IN THE BLACKSEA REGION ABSTRACT The aim of the study carried out at the Blacksea Agricultural Research Institute in Samsun during 1998 and 1999 was to investigate of the combining ability of some plant traits of maize mbreed lmes suitable for obtaining hybride corn m mam croppmg m the biacksea region. Six lines selected randomly 19 lines advised as distinquished parents for the Blacksea region at the end of the top cross to determine the performances of 124 inbreed lines which are convenient for the hybride maize for the main crop production stored as progeny stock at the institute in accordance with national maize research project were investigated as diallel crossing (Griffing Method-II). The heritabilities of characters were estimated by means of searching general (GCA) and specific combining abilities (SCA) to aid some plant characters of the inbreed lines which might be used for main crop for the hybride maize production been convenient for the Blacksea Region by the random model (Model-II) and the general (GCA) and specific combining abilities (SCA) of parents (H-99, R-4, Yuzup-505, Pa - 872, N-7a. FrMo-17) by fix model (Model-I) applied to population formed by diallel crosses were estimated as well. Among the traits as a result of diallel crossing, kernel/ear ratio and ear number per plot did not created any genetic variation enough. The combining abilities of parents holding to some economic traits analysed by fix model (Model-I) applied to diallel population were estimated as follows ; H-99; Days to flowering, plant height, ear height, moisture content at harvested, ear diameter and kernel number showed significant relationship (PO.01, P<0.05) for the variances of GCA, and all traits, measured or observed in mis study, exhibited significant (PO.01, PO.05) variances on SCA. R 4 ; Ear height, row and kernel number Per ear, and 100-kernel weight were significant (PO.01, P<0.05) for the variances of GCA. All traits with the exception of plant diameter and ear height had significance (PO.01, PO.05) variances on SCA.IV Yuzup 505 ; Plant height, ear height, kernel number per row, kernel number per ear and 100-kernel weight displayed significant (P<0.01, P<0.05) variances on GCA, all traits showed significant (P<0.01, PO.05) for the variances of SCA. Pa-872 ; The variances of GCA for days to flowering, plant height, kernel number per row and per ear was significant (PO.01, PO.05). The variance of SCA was significant relationship (P<0.01, PO.05) for all traits. N-7a ; Flowering priod, plant height, moisture content at harvest, ear diameter, ear height, row number per ear and kernel number per row had significant (PO.01, PO.05) variances on GCA. All traits showed significant (PO.01, PO.05) variance on SCA. FrMo-17; The variances of GCA for plant height, ear lenght, row number per ear and kernel number per row and ear were significant (PO.01, PO.05). The variances of SCA were significant (PO.01, PO.05) for all traits except row number per ear. The estimation of combining abilities and heritability for the Blacksea population in which sampling was done for some plant traits tested by random model (model-II) adapted to diallel population were estimated as follows; The variances of GCA for moisture content at harvest and row number per ear in the Blacksea population in which sampling was done were significant in addition the variances of SCA for all tested traits were significant (PO.01, PO.05). The heritability was estimated for both narrow (h ) and broad (H) sense tested for some plant traits in the Blacksea population in which sampling was done and the heritability in the narrow sense was 49 % for row number per ear, 29 % for moisture content at harvest, 20 % for ear lenght, 15 %for ear height, 12 % for plant height, 1 1 % for kernel number per row, 1 % for ear diameter whereas the heritability in the narrow sense (h2) were estimated as zero for the kernel number per ear, flowering priod, 100- kernel weight, the diameter of plant, the diameter of ear and yield. Key Words : Maize, diallel, the combining ability, heritability