Campenhausen’in Bucak Bölgesi Akkirman ve Bender Şehirlerinin Fizikî ve Sosyo-kültürel Yapısına Yönelik Gözlemleri Üzerine Bir Değerlendirme

Abstract

Etimolojik olarak Türkçe bir kelime olan bucak “uzak, köşe, uç, yer” gibi anlamlarına gelir. Bu adlandırma bir noktaya kadar Bucak bölgesinin sahip olduğu coğrafi yapı hakkında da bilgi sahibi olmamızı sağlar. Bucak hem 15. ve 19. yüzyıllar arasında Türk kavimlerinin yerleştiği bir yer olarak hem de Kırım’a giden yollar üzerinde bulunması nedeni ile Türk tarihinde sosyal, kültürel ve jeo-stratejik bakımdan önemli bir rol oynamıştır. Bucak’ın siyasî ve idarî bir bölge olarak ortaya çıkması Osmanlılar döneminde gerçekleşmiştir. II. Bayezid 1484’te, Tuna’nın kuzey kolu üzerinde kurulan ve Boğdan-Lehistan yollarını kontrol eden Kili Kalesi’ni ve Turla nehrinin Karadeniz’e döküldüğü yerde kurulan Akkirman’ı ele geçirmiştir. Ancak fethedilen bu iki kaleyi savunmak ve yolları güven altına almak için, bütün bölgeyi kontrol etmek zorunludur. Bu nedenle, Bucak, idarî, askerî ve ekonomik bir bölge olarak ortaya çıkmıştır. Bölgenin sahip olduğu jeo-stratejik ve ekonomik önem, yabancıların da burayı ziyaret etmelerine neden olmuştur. Osmanlı idaresi altında iken bölgeye gelen önemli isimlerden birisi Rusya hizmetinde asker olarak görev yapan Alman asıllı Baron Campenhausen’dir. Seyyahın bölgeye dair izlenimlerinin yer aldığı gezi notları, “Historical Account of Zaparog Cossacks and of Bessarabia, Moldavia, Wallachia and the Crimea” adı ile 1808 yılında İngilizce olarak yayımlanmıştır. Campenhausen’in eserinde Bucak bölgesinde Türklerin yaşadığı Akkirman ve Bender gibi yerlerin fiziki yapısı ile birlikte burada yaşayan Türklerin sosyal ve kültürel yaşamları hakkında da gözlem ve incelemeleri yer almaktadır. Bu çalışmanın amacı, Campenhausen’in verdiği bilgilerden yola çıkarak bölgenin Osmanlı idaresi altındaki durumunu, özel olarak da bölgenin önemli merkezleri olan Akkirman ve Bender’in fizikî ve sosyo-kültürel yapısını ele alarak değerlendirmektir.