Fuzûlî'nin Hadîkatü's-süedâ'sında Yer Alan Minyatürler

Abstract

Aşk ve ızdırap şairi olarak nitelendirilen Fuzûlî, Ehl-i Beyt sevgisini ölümsüzleştirdiği Hadîkatü's-Süedâ isimli eserinde bir anlamda ızdırabın destanını yazmıştır. İslâm Tarihi'nin en trajik olayı olarak değerlendirilen Kerbelâ hadisesine dair tarihsel birikimin ortaya koyulmasının yanı sıra, oldukça çetin acılarla imtihana tabi tutulan peygamberlerin kıssalarıyla da girizgâh yapılan eser, adeta baştan sona fecaatlerin harmanlandığı bir eser hüviyetine sahip olmuştur. Sünnî ve Şiî kesimden herkesi derinden etkileyen bu eserin okuyucular tarafından ne denli talep gördüğü nüsha sayısının fazlalığıyla açığa çıkmaktadır. Türk edebiyatının en fazla istinsah edilen eserleri arasındaki Hadîkatü's-Süedâ'nın nüshaları içerisinde minyatür ihtiva edenlerinin de sayıca çokluğu dikkat çekmektedir. Eserin muhtevası göz önünde bulundurulduğunda, musavvirlerin gerek peygamberlerin elem dolu ibretlik kıssalarını gerekse baştan sona hüzün verici Kerbelâ hadisesini resmetmeyi iştiyakla tercih ettikleri anlaşılmaktadır. Zira yurt içi ve yurt dışı müze ve kütüphanelerde mevcut toplam 11 minyatürlü nüshadaki minyatürlerin ekseriyetinin, 16. yüzyıl sonları ile 17. yüzyıl başlarına tarihlendirilen yaklaşık 20 yıllık bir süreçte ve Bağdat okulu olarak adlandırılan minyatür okulunda hazırlandığı düşünülmektedir. Osmanlı İmparatorluğu'nun Bağdat hâkimiyeti döneminde kurulduğu bilinen bu minyatür okulunda hazırlanan söz konusu minyatürler, bu okula dair karakteristiği sergilemeleriyle de önem arz etmektedir. Hadîkatü's-Süedâ sadece minyatürlü nüshalarının çokluğuyla değil, resmedilmek üzere sıklıkla tercih edilen içeriğiyle de ön plandadır. Zira minyatürlerde bütünüyle ızdıraba yönelik hadiselerin görselleştirildiği anlaşılmaktadır. Oldukça çeşitli konu yelpazesine sahip Türk İslâm minyatür sanatı kapsamında, ender sayılabilecek şekilde tamamı ızdırap konulu minyatürlerden oluşan çok sayıda minyatürlü nüshasıyla Hadîkatü's-Süedâ ehemmiyetli bir konuma sahiptir. Bu çalışmada Hadîkatü's-Süedâ'nın mevcut minyatürlü nüshalarının tespit edilerek, nüshalardaki minyatürlerin temin edilmesi aşamalarını müteakip minyatürlerin ikonografik tahlilleri gerçekleştirilmiştir. Anahtar Sözcükler: Peygamber Tasvirleri, Ehl-i Beyt Tasvirleri, Kerbelâ, Bağdat Minyatür OkuluFuzuli, who is characterized as love and suffering poet, wrote the epic of suffering in a sense in his work Hadiqat al-Suada in which he immortalized his love of Ahl al-Bayt. The work which was begun stories of prophets, who were subjected to severe trials, besides revealed historical erudition about Karbala incident, which is consiedered as the most tragic event of the history of Islam, virtually has been the identity of a work blends terrible situations from beginning to end. To be in how much demand by readers of this work which affects deeply everyone from Sunni and Shi'i sections of Islam, comes to light with the large number of its copies. Although to be acknowledged one of the most copied works of Turkish literature, Hadiqat al-Suada also attracts attention with its great number of copies containing miniatures. When considering the content of the work, it is understood that the artists prefer eagerly both the stories of prophets with life full of pain and Karbala as a completely sad incident. Because it is thought that majority of the miniatures of current total 11 illuminated copies in domestic and foreign museums and libraries, were prepared at about 20 years process dated to the late 16th and the early 17th centuries and in a miniature school named as the Baghdad school. The miniatures mostly prepared in this miniature school which is known to be established during the Baghdad rule of the Ottoman Empire are also important exhibiting the characteristics of this school. Hadiqat al-Suada stands in the forefront not only with its large number of illuminated copies but also frequently prefered content to be depicted. Because it is understood that pain oriented events are visualized in these miniatures entirely. Within the context of Turkish Islamic miniature art, which covers with wide range of topics, Hadiqat al-Suada has a substantial position with its large number of illuminated copies which consist of subjects of utterly suffering in a rare position. In this study firstly the current illuminated copies of Hadiqat al-Suada have been stated and then the minitures in this copies have been supplied and finally iconographic analysis of the miniatures have been executed. Key Words: Illustrations of Prophets, Illustrations of Ahl al-Bayt, Karbala, Baghdad Miniature School.