Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Polikliniğine Başvuran Hastalarda Sağlık Okuryazarlığı Düzeyinin Yaşam Kalitesi Üzerine Etkisi ve İlişkili Faktörlerin Belirlenmesi

Abstract

Amaç: Bu çalışmayla Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi(OMÜTF) aile hekimliği polikliniğine başvuran 18 yaş ve üzeri hastalarda sağlık okuryazarlığı ve yaşam kalitesi düzeyinin, bunları etkileyen faktörlerin ve sağlık okuryazarlığının yaşam kalitesi üzerine etkisinin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel ve tanımlayıcı özellikteki araştırma kapsamında 20.07.2022-20.11.2022 tarihleri arasında OMÜTF aile hekimliği polikliniğine başvuran 18 yaş ve üzeri 330 hastaya 3 bölümden oluşan veri toplama formu yöneltilmiştir. Sağlık okuryazarlığı TSOY(Türkiye Sağlık Okuryazarlığı)-32 ölçeği ile yaşam kalitesi ise SF-36(Short Form-36) ile değerlendirilmiştir. Tüm istatistiksel analizler IBM SPSS sürüm 25.0 kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çeşitli değişkenler arasındaki farklılıkların değerlendirilmesinde Independent Samples t testi ve One-Way ANOVA testi kullanılmıştır. p<0,05 istatistikçe anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların %55,8'i(n=184) kadın, %44,2'si(n=146) erkektir. Yaş ortalaması 40,03±13,55'tir. Katılımcıların %27,0'ı(n=89) yetersiz, %40,0'ı(n=132) sorunlu sağlık okuryazarlığına sahiptir. Sf-36 alt boyutlarından alınan puanlar sırasıyla fiziksel fonksiyon=84,40, fiziksel rol güçlüğü=67,34, emosyonel rol güçlüğü=63,43, vitalite=49,09, ruhsal sağlık=60,90, sosyal işlevsellik=68,97, ağrı=67,03, genel sağlık algısı=57,37'dir. SOY toplam puanı ile SF-36 ölçeği alt boyutlarından 'Fiziksel Fonksiyon' puanı (r=0,303 p<0.001), 'Fiziksel Rol Güçlüğü' puanı (r=0,271 p<0.001), 'Enerji/Canlılık/Vitalite' puanı (r=0,368 p<0.001), 'Ruhsal sağlık' puanı (r=0,166 p=0.003), 'Sosyal işlevsellik' puanı (r=0,295 p<0.001), 'Ağrı' puanı (r=0,226 p<0.001), 'Genel sağlık algısı' puanı (r=0,322 p<0.001) arasında pozitif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Sonuç: Sağlık okuryazarlığı toplam puanı ve hastalıklardan korunma/sağlığın geliştirilmesi alt boyut puanı ile yaşam kalitesinin emosyonel rol güçlüğü dışındaki tüm alt boyut puanları arasında pozitif yönlü anlamlı ilişki mevcuttur. Sağlık okuryazarlığı tedavi ve hizmet alt boyut puanı ile yaşam kalitesinin tüm alt boyutlarının puanları arasında pozitif yönlü anlamlı ilişki vardır. Bu sonuçlardan hareketle toplumun yaşam kalitesini artırmak için hasta gruplarını ayırt etmeden tüm toplumda sağlık okuryazarlığı düzeyini arttırmaya yönelik daha ciddi adımlar atılmalıdır. Anahtar Kelimeler: 'Sağlık okuryazarlığı', 'Yaşam kalitesi', 'Sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi'Aim: The aim of this study is to determine the levels of health literacy and life quality, the factors that influence them and the effect of health literacy on quality of life in patients aged 18 and older applying to Ondokuz Mayıs University School of Medicine (OMUSM) family medicine outpatient clinic. Instrument and Method: In this cross-sectional and descriptive research, the three- party data collection form was filled in by 330 patients aged 18 and older applying to OMUSM family medicine outpatient clinic between 20.07.2022 and 20.11.2022. Health literacy was assessed by TSOY (Turkish Health Literacy- 32 Scale and quality of life was assessed by SF- 36 (Short Form- 36). Statistical analysis of the data was conducted in the IBM SPSS 25.0 statistical package program. Independent Samples t Test and One- Way ANOVA were used to assess the differences among variables. p<0,05 was statistically significant. Findings: %55,8 (n=184) of the participants are female, %44,2 (n=146) are male. The avarage of age is 40,03±13,55. %27,0 (n=89) of the participants has insufficient, %40,0 (n=132) has problematical health literacy. The scores of dimensions of SF- 36 are succesively; physical functioning=84,40, role-physical=67,34, role-emotional=63,43, vitality=49,09, mental health=60,90, social functioning=68,97, bodily pain=67,03, general health=57,37. A statistically significant positive correlation was detected between total TSOY-32 score and the scores of dimensions of SF- 36. It was (r=0,303 p<0.001) between TSOY-32 score and physical functioning. It was (r=0,271 p<0.001) between TSOY-32 score and role-physical. It was (r=0,368 p<0.001) between TSOY-32 score and vitality. It was (r=0,166 p=0.003) between TSOY-32 score and mental health. It was (r=0,295 p<0.001) between TSOY-32 score and social functioning. It was (r=0,226 p<0.001) between TSOY-32 score and bodily pain. It was (r=0,322 p<0.001) between TSOY-32 score and general health. Result: There is a significant positive correlation among total and the dimension of prevention of ilnesses/ development of health of TSOY-32 and all dimensions of life quality other than role-emotional. There is a significant positive correlation among the dimension of treatment and service of TSOY-32 and all dimensions of life quality. According to these results, it can be inferred that more serious and concrete actions/ measures have to be taken without discerning patient groups in order to increase the level of health literacy through all of the society. Keywords: 'Health literacy', 'Quality of life', 'Health related quality of life'