Türkiye'deki İllerin İnsani Gelişme Endeksi Performansına Göre Kümelenmesi

Abstract

Kalkınma, ekonomik açıdan büyümenin yanı sıra söz konusu olan yerin refah seviyesi ve yaşam kalitesi ile de ilişkilidir. Eğitim, sağlık, iş imkânları, gelir, çevresel etmenler, vb. bileşenlerin kalkınma üzerinde etkisi bulunmaktadır. Bu yüzden, bir yerin gelişmişliği tartışılırken sadece ekonomik büyüme üzerinden ilerlemek yeterli olmamaktadır. Bu anlamda Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (United Nation Development Programme-UNDP) ülkelerin gelişmişlik seviyelerini ölçmek üzere bir araç geliştirmiştir. Ancak Birleşmiş Milletler Kalkınma Programının 2010 yılında İnsani Gelişme Endeksinin hesaplama yönteminde önemli değişiklikler yaptığı gözlemlenmektedir. UNDP 2009 yılına kadar eğitim bileşeni için kullandığı yetişkinlerde okur-yazar oranı ile ortalama okullaşma yılı değişkenlerini artık kullanmayacağını belirtmiştir. UNDP 2010 yılından itibaren bu değişkenlerin yerine Beklenen Okullaşma Yılı ve Ortalama Okullaşma Yılı değişkenlerini kullanmaya başlamıştır. Bu tez konusu kapsamında, Türkiye'nin 81 ili için İnsani Gelişme Endeksini (Human Development Index-HDI) hesaplanmıştır. Bu nedenle bu çalışmada bu köklü değişikliğin yapıldığı 2010 yılındaki metodolojiye bağlı olarak 2017 yılındaki veriler kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, Türkiye'nin batısında bulunan illerin doğusunda bulunan illere göre çok daha yüksek HDI değerlerine sahip olduğu belirlenmiştir. Ayrıca UNDP tarafından revize edilen son metodolojiye göre Türkiye'nin 81 ilinin HDI verileri 3 sınıfa ayrılmaktadır ( çok yüksek gelişmiş iller, yüksek gelişmiş iller ve orta düzeyi gelişmiş iller). Ancak daha hassas ve hatayı minimize edecek bir sınıflama yapmak için model temeli kumeleme yöntemini uygulanmış ve illerin iki kümeye ayrılması ( gelişmiş iller ve gelişmemiş iller) uygun bulunmuştur. Buna göre Türkiye'nin doğusunda bulunan ve gelişmemiş olarak sınıflandırılan 13 il hariç diğer iller gelişmiş iller olarak tespit edilmiştir. İki yöntemini karşılaştırma yapıldığında ise doğruluk açısından model temeli yönteminin daha gerçeği yakın bir sonuç olduğunu ortaya çıkarılmıştır. Anahtar Sözcükler: İnsani Gelişme, Gayri Safi Yurt içi Hasıla, Kümeleme analızı

In addition to economic growth, development is also related to the welfare and quality of life. Education, health, job opportunities, income, environmental factors, etc. components have an impact on development. Therefore, when discussing the development , it is not enough to proceed only through economic growth. In this sense, the United Nations Development Program has developed a tool to measure the development levels of countries. This thesis under Turkey 81 province data applied to model based clustering method and we divided HDI two groups (advanced provinces and undeveloped provinces). different then UNDP wich divided three classes (very high developed provinces, high advanced provinces and moderately advanced provinces). Accordingly, except 13 provinces classified as undeveloped wich located in Eastern Turkey other provinces identified as developed provinces. When the two methods were compared, it was found out that the model basis method was more accurate in terms of accuracy. Key Words: Human development index, Gross domestic product (GDP) ,Clustering analysis