Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Öğrencilerinde Uykusuzluk, Depresyon, Anksiyete, Stres ve Akıllı Telefon Bağımlılığının Baş Ağrısı ile İlişkisinin Değerlendirilmesi: Kesitsel Bir Araştırma

Abstract

Amaç: Bu çalışma, tıp fakültesi öğrencilerinde depresyon, anksiyete, stres, uykusuzluk, akıllı telefon bağımlılığı ve spesifik olmayan baş ağrısı arasındaki ilişkiyi araştırmayı amaçlamıştır. Uykusuzluk ve akıllı telefon bağımlılığının, stres, anksiyete ve depresyonun baş ağrısı üzerindeki etkilerine aracılık ettiği hipotezini kurduk. Yöntem: Ondokuz Mayıs Üniversitesi'nde Şubat-Temmuz 2025 tarihleri arasında 719 tıp fakültesi öğrencisi ile bir kesitsel anket çalışması yürütüldü. Katılımcılar bir sosyodemografik form, Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği-Kısa Form (ATBÖ-KF), Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği-21 (DASS-21) ve Uykusuzluk Şiddeti İndeksi'ni (ISI) doldurdular. Önerilen seri aracılık modelini test etmek için Hayes'in PROCESS makrosu (Model 6) kullanılarak veriler analiz edildi. Bulgular: Son 12 ayda baş ağrısı prevalansı %92,8 idi. Kadın ve ikinci sınıf öğrencileri anlamlı olarak daha yüksek baş ağrısı prevalansı bildirdi. Stres, anksiyete ve depresyon hem uykusuzluk hem de akıllı telefon bağımlılığı ile anlamlı şekilde ilişkiliydi. Aracılık analizi, stres ve anksiyetenin baş ağrısı üzerinde anlamlı doğrudan etkileri olduğunu (sırasıyla β=0,136, p=0,001 ve β=0,166, p=0,001), aynı zamanda aracı değişkenler (uykusuzluk ve akıllı telefon bağımlılığı) üzerinden anlamlı dolaylı etkileri olduğunu ortaya koydu. Buna karşılık, depresyonun baş ağrısı üzerinde anlamlı bir doğrudan etkisi yoktu (p=0,180) ancak yalnızca uykusuzluk ve akıllı telefon bağımlılığının ardışık yolu üzerinden anlamlı bir dolaylı etki gösterdi. Her üç psikolojik değişken için toplam dolaylı etkiler anlamlıydı. Sonuç: Bulgular, psikolojik faktörlerin baş ağrısını etkilemede farklı yollara sahip olduğuna işaret etmektedir. Stres ve anksiyete baş ağrısını hem doğrudan hem de dolaylı olarak etkiler. Depresyonun etkisi ise yalnızca dolaylıdır; uyku bozuklukları ve sonrasında artan akıllı telefon bağımlılığı ile aracılanır. Tıp fakültesi öğrencilerinde baş ağrısı yükünü azaltmaya yönelik müdahaleler, yalnızca bireysel semptomlara odaklanmak yerine, stres ve anksiyete yönetimi, uyku hijyeni eğitimi ve sağlıklı akıllı telefon kullanımına yönelik farkındalık programlarını entegre eden bütüncül bir yaklaşım benimsemelidir. Anahtar Kelimeler: Baş Ağrısı; Tıp Öğrencileri; Depresyon; Anksiyete; Stres; Uykusuzluk; Akıllı Telefon Bağımlılığı; Aracılık Analizi; Kesitsel ÇalışmaObjective: This study aimed to investigate the relationship between depression, anxiety, stress, insomnia, smartphone addiction, and non-specific headache among medical students. We hypothesized that insomnia and smartphone addictions mediate the effects of depression, anxiety, and stress on headache. Methods: A cross-sectional survey was conducted with 719 medical students at Ondokuz Mayıs University between February and July 2025. Participants completed a sociodemographic questionnaire, the Smartphone Addiction Scale–Short Version (SAS-SV), the Depression Anxiety Stress Scales-21 (DASS-21), and the Insomnia Severity Index (ISI). Depression, anxiety, and stress were considered independent variables; insomnia and smartphone addiction were mediators; and non-specific headache was the dependent variable. Analyses were performed using Hayes' PROCESS macro (Model 6). Results: The 12-month prevalence of headache was 92.8%. Female students and second-year students reported significantly higher prevalence rates. Stress, anxiety, and depression were all significantly associated with both insomnia and smartphone addiction. Mediation analysis showed that stress and anxiety had significant direct effects on headache (β = 0.136, p = 0.001 and β = 0.166, p = 0.001, respectively), as well as significant indirect effects through the mediators (insomnia and smartphone addiction). In contrast, depression had no significant direct effect on headache (β = 0.054, p = 0.180), but demonstrated a significant indirect effect exclusively through the sequential pathway of insomnia and smartphone addiction (β = 0.067, 95% CI [0.037, 0.104]). The total indirect effects were significant for all three psychological variables (β = 0.055, β = 0.052, β = 0.067, respectively). Conclusions: The findings indicate that psychological factors influence headache through distinct pathways. Stress and anxiety affect headache both directly and indirectly, whereas the effect of depression is exclusively indirect, mediated by sleep disturbances and subsequent smartphone addiction. Interventions to reduce the burden of headache among medical students should adopt a comprehensive approach that integrates stress and anxiety management, sleep hygiene education, and awareness programs on healthy smartphone use, rather than focusing solely on individual symptoms. Key Words: Headache; Medical Students; Depression; Anxiety; Stress; Insomnia; Smartphone Addiction; Mediation Analysis; Cross Sectional Study