Sivas Doğusunda Kızılırmak İle Çermik Suyu Arasındaki Sahanın Karst Jeomorfolojisi

Abstract

Bu çalışmada Sivas şehri doğusunda Kızılırmak ile Çermik Suyu arasındaki sahanın karstik özellikleri incelenmiştir. Çalışma esas olarak arazi gözlemlerine dayanmaktadır. Bunun yanında araziden alınan toprak numuneleri 'bünye' analizine, su numuneleri 'standart içme suyu' analizine ve kayaç numuneleri ise 'XRF' analizine tabi tutulmuştur. Çalışmada elde edilen veriler aynı zamanda coğrafi bilgi sistemleri programlarından olan ArcGIS v9.3 yazılımı kullanılarak elektronik ortama aktarılmış ve yüzey analizleri ile haritalar üretilmiştir. İnceleme alanında en yaygın jeolojik birimleri Miyosen yaşlı jips ve Kuvaterner yaşlı travertenler oluşturmaktadır. Ayrıca Miyosen ve Pliyosen yaşlı taneli tortul kayaçlar ile Kuvaterner yaşlı alüvyonlar da yörede yayılış göstermektedir. Araştırma sahasında karasal iklim koşulları etkilidir. Hakim bitki örtüsünü ot formasyonu oluşturmakla birlikte, sahanın kuzey kesimlerinde çalı formunda elemanlara da rastlanmaktadır. Çalışma alanının yaygın zonal toprak grubunu kahverengi topraklar meydana getirir. Araştırma sahasında uygun doğal ortam özellikleri altında gelişme göstermiş çok sayıda karstik aşınım ve birikim şekilleri bulunmaktadır. Özellikle dolin ve lapyalar geniş alanda yayılış göstermektedirler. Bunlara ilaveten karst penceresi, doğal köprü, kuru vadi ve mağara oluşumlarına ait örnekler de mevcuttur. Karstik sahalardaki yerleşmelerde inşa edilecek binalar için yer seçimine dikkat edilmesi gerekmektedir. Jips anakayasında çözünme hızlı gerçekleştiğinden yapılarda zaman içinde hasar oluşabilmektedir. Araştırma sahasına ulaşım Sivas şehrine yakınlığı dolayısıyla kolaydır. Bu durum, karstik oluşumların turistik ziyaretler ve coğrafya eğitiminde arazi tatbikatları için değerlendirilmesini mümkün kılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Karst Jeomorfolojisi, Jips, Sivas, Kızılırmak.

In this study, karstic characteristics of the area between Kizilirmak and Cermik Suyu rivers are identified.The study is based on field observations. In addition several laboratory analysis applied to the samples taken from the field such as texture analysis for soils, standard drinking water analysis for water samples, and XRF analysis for rocks particles. The data gathered on the studies are transferred to ArcGIS v9.3 software of geographic information systems. Thus, surface analysis maps are produced to indicate the situation of the study area. Widely spread geological units on the study area are Miocene aged gypsum and Quaternary aged travertine. Also, Miocene and Pliocene aged grained sedimentary rocks and Quaternary aged alluviums exist on the study area. The research area has continental climatic conditions. In addition to the most widely spread plants are herbaceous species, there are some bush species on the north of the study area. Brown soils are the most common zonal soil type on the study area. There are plenty of karstic denudation and deposition features and forms that developed by the convenient natural characteristics. Especially dolines and lapies are distributed on a wide area. Additionally, there are some examples of karstic formations such as; karstic windows, natural bridges, dry valleys, and caves. It is required to be careful for deciding places to build up on the karstic areas. The damage occurrence at the buildings is possible in time because gypsum dissolution in water is faster than the dissolution of calcareous rocks. The availability by transportation to the study area is easy because of the close location to the Sivas City. Therefore, it is possible to use karstic landforms for touristic and educational visits. Key Words: Karst Geomorphology, Gypsum, Sivas, Kizilirmak