Travma Sonrası Gelişim Psikoeğitim Programı

Abstract

Travmatik olayların insan yaşamına negatif etkileri olduğu gibi pozitif etkileri de olur. Negatif etkiler psikopatolojileri, pozitif etkiler yaşam stilinde değişimlere neden olur. Travma, bireyin bakış açısına yeni anlamlar yükleyerek stresin etkilerinden pozitif sonuçlar çıkarır (Arıkan, 2007). Travma sonrası gelişim, oldukça stresli yaşam krizleriyle mücadele etmenin bir sonucu olarak bireylerin yaşadığı olumlu değişiklikleri tanımlamak için kullanılan bir terimdir (Tedeschi & Calhoun, 2004). Travma sonrası gelişimin yaşandığı farklı alanlar vardır ve bu alanlardaki gelişim farklı bireylerde farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Travma sonrası gelişim, bireyin benlik algısı, ilişkileri ve yaşam felsefesinde olduğu gibi üç ana grupta toplanır (Güven, 2010). Zor yaşam olaylarına maruz kalan bireylerin travmatik gelişim düzeylerine dikkat çeken araştırmaların sayısı gün geçtikçe artmaktadır.Bu araştırma, bireylerin yaşadıkları travmatik olaylara yönelik bakış açılarını değiştirmek ve onları travmatik yaşam olaylarıyla daha güçlü mücadele etmeye teşvik etmek açısından oldukça önemlidir. Bu araştırma kapsamında geliştirilen psikoeğitim programı, bireylerin hayatları boyunca karşılaştıkları veya karşılaşabilecekleri travmatik yaşantıların sonuçlarıyla etkili bir şekilde baş etmelerini sağlayacak önleyici ve koruyucu özelliklere sahiptir. Bu araştırma üniversite öğrencilerinin travma sonrası gelişim düzeylerini iyileştirmek için geliştirilen psikoeğitim programının yapısal olarak etkililiğini incelemek amacıyla yürütülmüş ve psikolojik danışma ve rehberlik bölümü öğrencilerinin travma sonrası gelişim düzeylerine etkisi incelemiştir. Travmatik yaşantı geçmişi olan öğrencilerin travma sonrası gelişimini artırmak için pozitif psikoterapiye dayalı 10 oturumluk bir psikoeğitim programı hazırlanmıştır. Psikoeğitim programı, pozitif psikoterapinin beş aşamalı tedavisini kullanarak travma sonrası gelişimi artırmaya yönelik uygulamalardan oluşur. Araştırmada deney grubuna uygulanan psikoeğitim programı 90 dakika süren 10 oturumda haftada iki kez gerçekleştirilmiştir. Uygulamalar boyunca travma sonrası gelişim, örnek vaka ve tartışmalara dayalı rol oynama, pozitif psikoterapi teknikleri ve envanterleri hakkında bilgi veren etkinliklere yer verilmiştir. Her oturumda psikolojik danışmanlık teknik ve becerileri kullanılmıştır. Her oturumun sonunda katılımcılar ile değerlendirme yapılmıştır. Her oturumun başında, bir önceki oturum özetlenmiş ve katılımcılardan kazanımlarını değerlendirmeleri istenmiştir. Araştırmada Ondokuz Mayıs Üniversitesi Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık bölümünde öğrenim gören gönüllü 110 öğrenciye Travma Sonrası Büyüme Envanteri (Kağan vd., 2012) ve kişisel bilgi formu uygulanmıştır. Kişisel bilgi formunda programa katılmak istediklerini bildiren öğrenciler arasından, puanları diğer katılımcılara göre daha düşük olan 6 öğrenciden bir çalışma grubu oluşturulmuştur. Çalışma grubunu oluşturmak için seçkisiz örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Çalışma grubunun 3’ü kadın (%50), 3’ü (%50) erkektir. Bu araştırmada, öğrencilerin Travma Sonrası Büyüme Envanteri’nden aldıkları ön test ve son test puanları araştırmanın hipotezlerini test etmek için bilgisayar ortamına aktarılmıştır. Verilerin analizinde SPSS 20.0 paket programı ve Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi kullanılmıştır. Sonuçların yorumlanmasında .05 anlamlılık düzeyi üst değer olarak kabul edilmiştir. Öğrencilerinin travma sonrası büyüme envanterinden aldıkları ön-test ve son-test puanları arasında anlamlı farklılık olup olmadığını belirlemek amacıyla yapılan Wilcoxon İşaretli Sıralar testi sonucunda tüm alt boyutlardaki farkın anlamlı olduğu bulunmuştur. (z=-2.201;-2.214;-2.214; p<.05). Fark puanlarının sıra ortalamaları ve sıra toplamları dikkate alındığında gözlenen bu farklılığın son testin lehine olduğu anlaşılmaktadır. Bu da uygulanan psikoeğitim programının üniversite öğrencilerinin travma sonrası gelişim düzeylerini yükseltmede etkili olduğu şeklinde yorumlanabilir. Öğrencilerinin travma sonrası büyüme envanterinden aldıkları ön-test ve izleme-test puanları arasında anlamlı farklılık olup olmadığını belirlemek amacıyla yapılan Wilcoxon İşaretli Sıralar testi sonucunda tüm alt boyutlardaki farkın anlamlı olduğu bulunmuştur. (z=-2.207;-2.207;-2.201; p<.05). Fark puanlarının sıra ortalamaları ve sıra toplamları dikkate alındığında gözlenen bu farklılığın izleme testinin lehine olduğu anlaşılmaktadır. Bu da uygulanan psikoeğitim programının üniversite öğrencilerinin travma sonrası gelişim d