Coğrafi Bilgi Sistemleri Teknolojileri İle Taşkın Tehlikesi Taşıyan Alanların Belirlenmesi

Abstract

Taşkınlar, tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde depremlerden sonra en büyük maddi ve manevi zararı veren doğal bir oluşumdur. Fakat nehir yatağını değiştirmesi, nehir kenarlarına yapılaşmanın artması, nehrin akış yönüne dik olacak şekilde önünün kesilmesi gibi insan müdahalelerinden kaynaklanan durumda taşkın olayı afete dönüşür. Gelişmiş ülkelerde taşkın olayının maddi zararlarını azalmak için 'taşkın sigortası' kavramı ortaya çıkmıştır. Taşkınların oluşturduğu zararları görebilmek için belirlenen taşkın tekerrür debilerine göre taşkın risk haritaları yapılmaktadır. Bu tez çalışmasında, 2012 yılında Samsun'da Mert Irmağı ve nehrin yan kolu olan Yılanlıdere'de meydana gelen taşkında çok sayıda can ve mal kaybına sebep olduğu için çalışma alanı olarak Mert Irmağı ve Yılanlıdere seçilmiştir. Çalışma alanının taşkın risk haritasını oluşturmak için Samsun Büyükşehir Belediyesi'nden 75 adet 1/1000'lik halihazır harita ve 2 adet 1/5000'lik imar planı ile DSİ 7. Bölge Müdürlüğü'nden 10, 25, 50, 100, 500 ve 1000 yıllık taşkın tekerrür debileri temin edilmiştir. Ayrıca Mert Irmağının havzası ve Drenaj ağını görmek için uydu görüntüsünden ve ArcHydro programından yararlanılmıştır. Temin edilen veriler daha sonra Coğrafi Bilgi Sistemi ortamında Hec-GeoRASve HEC-RAS programı kullanılarak temin edilen taşkın tekerrür debilerine göre taşkın risk haritası oluşturulmuştur. Elde edilen taşkın risk haritalarına göre mahalle bazında 2014 yılında yapılan taşkın ıslah çalışması öncesi ve sonrasına göre taşkın alanının boyutu, bu alana giren bina ve parsel sayıları, binalarda bulunan bağımsız bölüm sayıları ve bu bağımsız bölümlerde bulunan kişi sayıları tespit edilmiştir. Sonuç olarak bu tez çalışmasında, yapılan ıslah çalışmasının yeterli olup olmadığı, taşkın sigortasının ülkemize uygulanabilirliği, ve taşkın alanında kalan yapılar hakkında önerilerde bulunulmuştur.

Co-Supervisor: Prof. Dr. Bayram UZUN Floods, like all over the world, are natural occurrences of our country that give the greatest material and spiritual damage after earthquakes. But the flood event turns into an aberration in the case of human intervention, such as changing the riverbed, increasing the construction on the riverside, cutting the river in a direction perpendicular to the flow direction. In developed countries, the concept of 'flood insurance' has emerged to reduce the material damage of the flood event. Flood risk maps are made according to flood recurrence reports determined to see the damages caused by floods. In this thesis study, Mert River and Yilanlidere were chosen as the study area because it caused a lot of loss of life and property in the flood that occurred in Samsun in Mert River and the side branch of river in Yilanlidere. In order to establish the flood risk map of the study area, Samsun Metropolitan Municipality has sixty five 1/1000 current maps and two 1/5000 zoning maps and 10, 25, 50, 100, 500 and 1000 Annual flood recurrence has been provided. In addition, the satellite image and the ArcHydro program were used to view the Mert River basin and Drainage network. The obtained data was then used to generate a flood risk map based on the flood recurrence data provided in the Geographic Information System environment using the Hec-GeoRASve HEC-RAS program. According to the obtained flood risk maps, the size of the flood area, the number of buildings and parcels entering into this area, the number of independent sections in the buildings and the number of people in these independent sections were determined before and after the flood improvement work made in 2014 in neighborhood basis. As a result, in this thesis study, proposals have been made about whether the breeding work done is sufficient, whether flood insurance is applicable to my country, and which structures are in flood area.