Hamzatu'l-arab Destanı ve Hamzanâmeler Üzerine Mukayeseli Bir İnceleme

Abstract

Arap edebiyatında halk arasında yayılan destanî anlatılara sîret adı verilmektedir. Arap sîretleri, eski Arap anlatılarında önemli bir yere sahiptir. Sîretlerin, yüzyıllarca sözlü kültür ortamlarında anlatıldığı ve daha sonraki dönemlerde yazıya geçirildiği bilinmektedir. Sîretler, adaletsizliğe karşı gelen ve düşmanla savaşan kahramanlardan bahsetmektedir. Bu çalışmada, Arap sîretlerinden en çok sevilen ancak akademik çalışmalarda yeteri kadar üzerinde çalışılmamış olan Sîretu Hamzatu'l-'Arab analiz edilmektedir. Çalışmanın amacı, Sîretu Hamzatu'l-'Arab destanını inceleyerek Arap destan geleneğini daha yakından tanımak ve Arap sîret geleneği ile Türk Hamzanâme anlatılarını karşılaştırmaktır. Çalışmada metinlerin benzer ve farklı yönleri ortaya konulmuştur. Bu karşılaştırma sayesinde Arap ve Türk halk anlatılarının ortak unsurları tespit edilerek kültürler arası etkileşimin yoğunluğu gösterilmektedir. Çalışmanın birinci bölümünde, destan kavramı genel bir şekilde ele alınmıştır. Daha sonra Türk ve Arap edebiyatlarındaki destanların genel özellikleri üzerinde durulmuştur. Bundan sonra Arap ve Türk edebiyatında Hamzatu'l-ʿArab Destanı ve Hamzanâmelerin tanıtımına yer verilmiştir. Sîretu Hamzatu'l-'Arab'ın nüshaları ve ciltleri hakkında genel bilgi verildikten sonra destandaki kahramanlar incelenmiştir. İkinci bölümde, Hamzatu'l-Arab destanında yer alan alp, kadın ve bilge tipi gibi önemli tipler incelenmiştir. Daha sonra Hamzatu'l-'Arab metninde yer alan motifler tespit edilmiş ve metinde yer alan halk kültürüne ait bazı unsurlar belirlenmiştir. Ayrıca Joseph Campbell'in ortaya koyduğu Monomit kuramı üzerinden destanın kahramanı olan Hamza'nın değerlendirmesi yapılmıştır. Üçüncü bölümde, Arap ve Türk Hamzanâme anlatıları karşılaştırmalı halkbilimi yöntemi kullanılarak karşılaştırılmıştır. Böylece Arap ve Türk Hamzanâme anlatılarındaki motif yapısı, karakter özellikleri ve ortak olaylar ortaya konulmuştur. Ayrıca Hamzatu'l-'Arab destanının geniş bir özeti sunulmuştur. Araştırmada Arapça ve Türkçe Hamzanâme metinlerinin olay, karakter ve motifler açısından büyük benzerlikler taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır. Nitekim her iki destanda da yer alan benzer düşmanlara karşı yapılan savaşlar, cin, Hızır, Kaf Dağı gibi olağanüstü unsurların varlığı, bu destanların ortak bir anlatı geleneğine sahip olduğuna işaret etmektedir.

The biography in Arabic literature refers to the epic narratives that spread among the general public. The Arabic biographies play an important role in ancient Arabic narratives. It is known that biographies have been narrated orally in oral culture settings over centuries, and then they have been written in later periods. The biography deals with tales of heroes who resist injustice and fight enemies. This study contains the analysis of the biography of Hamza El-Arab. It aims to closely examine the traditions of Arabic epic through the study of the biography of Hamza El-Arab. In the first chapter, we had the concept of the epic generally, then we focused on the general characteristics of epic in Arabic and Turkish literature with an introductory presentation for the biographies of Hamza El-Arabe and Hamzanamas in the Arabic and Turkish literature. In the second chapter, it is dedicated to studying the main patterns of the biography of Hamza El, Arab like model of hero, woman, and wise. The symbols and mentioned motifs were identified in the text of the biography. We evaluate the hero Hamza in the light of the theory of the heroic journey of the monomyth, which Joseph Campbell developed In the third chapter, we compared Arabic and Turkish narratives of Hamzanamas by using a comparative approach of folklore. From this comparison, the symbolic structure of characters and common actions between the two narratives was revealed. This study concluded that the texts of Hamzanamas in the Arabic and Turkish languages are similar in terms of actions, characters, and symbols. The presence of supernatural elements like jinn, El Khidr, and Mount Qaf indicates that these epics belong to the common narrative tradition.