Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Küresel Bulanık AHP Yöntemi İle Acil Sağlık Hizmetleri İstasyonu Yer Seçimi

Abstract

Acil sağlık hizmetleri, bireylerin hayati tehlike arz eden durumlarda hızlı ve etkin bir şekilde sağlık hizmetine ulaşmasını sağlamayı amaçlayan kritik bir kamu hizmetidir. Bu hizmetlerin etkinliği, doğru yer seçim kararlarıyla doğrudan ilişkilidir. Bu yer seçimi, sadece hizmetin hızlı sunulmasını değil, aynı zamanda kaynakların verimli kullanılmasını da sağlamaktadır. Ancak, bu süreçte çok sayıda çevresel ve demografik kriterin dikkate alınması gerekliliği, yer seçim problemini karmaşık hale getirmektedir. Bu çalışmada acil sağlık hizmetlerinin önemli bir parçası olan Acil Sağlık Hizmetleri İstasyonlarının (ASHİ) yer seçimi problemine Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinin birlikte kullanıldığı bir yaklaşım önerilmektedir. Çalışma kapsamında, vaka yoğunluğu olan noktalara yakınlık, nüfus yoğunluğu olan noktalara yakınlık, konaklama noktalarına yakınlık, kamu ve özel hizmet alım noktalarına yakınlık, endüstriyel tesislere yakınlık, sosyal alanlara yakınlık, ana arterlere yakınlık ve sel ve su baskını riski olan noktalardan uzaklık olmak üzere sekiz kriter belirlenmiştir. Bu kriterler, Küresel Bulanık Analitik Hiyerarşi Süreci (SF-AHP) yöntemi ile ağırlıklandırılmıştır. Ağırlıklandırma sonuçlarına dayanarak kriterlere ait veriler, CBS kullanılarak analiz edilmiş ve alternatif ASHİ noktaları belirlenmiştir. Alternatif noktalar arasından en uygun konumlar ise ağ analizleriyle tespit edilmiştir. Çalışmanın sonuçları ASHİ yer seçiminde CBS ve ÇKKV yöntemlerinin birlikte kullanılmasının verimliliğini ortaya koymuştur. Bu çalışma, ASHİ yer seçimi sürecine sistematik ve bilimsel bir yaklaşım sunarak, acil sağlık hizmetlerinin etkinliğini artırmayı hedeflemektedir.

Emergency health services are a critical public service that aims to provide individuals with rapid and effective access to health care in life-threatening situations. The effectiveness of these services is directly related to correct location selection decisions. This location selection not only ensures rapid service delivery but also efficient use of resources. However, the need to consider numerous environmental and demographic criteria in this process complicates the location selection problem. In this study, an approach is proposed in which Geographic Information Systems (GIS) and Multi-Criteria Decision Making (MCDM) methods are used together to solve the problem of location selection of Emergency Health Services Stations (EHSS), which are an important part of emergency health services. Within the scope of the study, eight criteria were determined as proximity to points with case density, proximity to points with population density, proximity to accommodation points, proximity to public and private service receiving points, proximity to industrial facilities, proximity to social areas, proximity to main arteries and distance from points with flood and inundation risk. These criteria were weighted with the Spherical Fuzzy Analytical Hierarchy Process (SF-AHP) method. Based on the weighting results, the data belonging to the criteria were analyzed using GIS and alternative EHSS points were determined. The most suitable locations among the alternative points were determined with network analysis. The results of the study revealed the efficiency of using GIS and MCDM methods together in EHSS location selection. This study aims to increase the efficiency of emergency health services by providing a systematic and scientific approach to the EHSS location selection process.