Muhammed İbn Arafe, Tefsirindeki Kaynakları ve Uyguladığı Metot

Abstract

105ÖZETSANDIKÇI, Cemal, Muhammed İbn Arafe, Tefsirindeki Kaynakları veUyguladığı Metod, Ondokuzmayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü , Samsun,2006, IX+106 s. Danışman: Prof. Dr. İshak YAZICI.Bu tez, Tunuslu bir âlim olan, İslâmi İlimlerde geniş deneyime sahip, dahaçok fıkıh, kelâm, tefsir alanlarında meşhur olmuş ve bu alanlarda eserleri bulunanİbn Arafe adlı İslâm âlimini Türk araştırmacıları ve okuyucularına tanıtmak amacınıtaşımaktadır. Bunun için, müellifin talebeleri tarafından kaleme alınan el yazmasıtefsirinin, hangi temel kaynaklardan yararlanılarak ve nasıl bir metodla Kur'ânâyetlerinin yorumlandığını tespit etmeye çalıştık. Bu çalışmamızda, hem Hz.Peygamber'in Kur'ân'ı yorumlaması, hem de daha sonraki ashap ve Tabiûndönemlerinde Kur'ân'ın yorumlanması ile ilgili anlayış ve teknikleri de belirtmeyeçalıştık. Bütün bunlara ilâve olarak Müellifimizin tefsirinin gerek kendinden öncekigerekse kendi dönemindeki tefsirlerle paralellik kurulabilecek nitelikteki yorumlarıda araştırmamızın temel hedefini oluşturmuştur. Bu eseri incelerken aynı zamanda,geniş bir tefsir tarihi ve tefsir alan yorumu çalışmasını da yapmaya özen gösterdik.Müellifin tefsirinin rivâyet ve dirâyet ilmi açısından önemi de araştırmamızda önplana aldığımız konulardandır. Bu incelememizde İbn Arafe'nin hayatını ve tefsirmetodunu ortaya koyarken, İslâm âleminde biyoğrafik anlamda yazılan eserlerinTürk kamuoyunun ve araştırmacısının bu eserleri tanımasına da katkı sağladığımızdüşüncesindeyiz. Müellifin el yazması eserinde çoğunlukla nakil yönteminin önplana çıktığı ve kendi görüşlerinin pek yer almadığı, yorumlarda esas olarak İslamdünyasında eserleriyle ün yapmış Müfessirlerden Zemahşeri ve Fahreddin er- Razigibi müfessirlerlerden alıntılar yapıldığı, yine Hz. Peygamberin nakillerine ve az daolsa Sahâbe ve Tabiûn âlimlerinin görüşlerine yer verildiğini görmekteyiz,MüellifinKur'ân'ı- Kerim'i yorumlarken Ehl-i Sünnet anlayışına paralel, aşırılıklardan vegeleneksel yaklaşımlardan ayrılmadığı, daha çok ılımlı yaklaşımla Kur'ân-ı Kerim'iyorumlaması da eserini incelerlerken ulaştığımız en önemli sonuçlardandır. Bütünbunlar, onun eserinin rivayet metoduna öncelikle ağırlık veren klasik bir ?rivâyettefsiri? görünümü taşıdığını göstermekle birlikte; dirâyet metodunu da ihmâletmeyen bir özelliğe sahip bulunduğunu ortaya koymaktadır. Çünkü İbn Arafe'nintefsirinde Kelam, fıkıh ve Dil bilimlerine dair geniş izahlar da yer almaktadır.Müellifin Kur'ân-ı Kerim'i yorumlarken Ehl-i Sünnet anlayışına paralel bir anlayış106havasında ve geleneksel yaklaşımdan ayrılmadığı aşırılıklardan kaçındığı, daha çokılımlı bir anlayış havasında Kur'ân-ı Kerim'i yorumlaması da eserini incelerkenulaştığımız en önemli sonuçlardandır.Anahtar kelimelerİbn Arafe, Tefsir, Rivâyet ve Dirâyet Metodu.107ABSTRACTSANDIKÇI, Cemal, Muhammed İbn Arafe, Sourches of His İnterpretationand the Methods. Ondokuzmayıs University İnstitute of Social Sciensis Departmentof Basic İslamic Sciencis, Samsun, 2OO6, IX+106 p. Counsellor: Prof. Dr. İshakYAZICI.This thesis is aimed to introduce a Tunusian scientist, İbn Arafe- who haslarge experience on Islamic science , is famous for mostly fıkıh (canon low), Kelâm(utterance), commentary and has works on these fields- to Turkish researchers andreaders. For his purpose I tried to determine by which basic sources the verses ofthe Koran were interpreted, What kind of methods the verses interpreted in thehand written commentary written by the students of the author.In this work, weget a chance to determine the mentality and techniques in interpreting the Korannot onl by the prophet Muhammed but also the later period such as ?ashab? and?Tabiûn?. In addition, the main target of our work is to determine the interpretationsthat can be paralel in characteristic both the former period and the author?s period.While examing this work, at the same time we have studied a wide commentaryhistory and commentary method. The importance of the author?s commentary interms of rivâyet (narrative) and Dirâyet science, is one of the topics we focusedon. While bringing up İbn Arafe?s life and commentary method, we thinkcontributed to Turkish public opinion and Turkish researcher?s knowing the workswritten biographical in Islamic world. We see in İbn Arafe?s hand written work,mostly transfer method comes first,his own views do not include much, there areborrowings by Zemahşeri and Fahreddin er- Razi famous for their work in Islamicworld, transfers by the prophet Muhammed and some interpretations by ?Sahabe?and ?Tabiûn? scientists. All these show that although his work is like a classical?narrative commentary? in which the narrativ method comes first, it does not neglectthe ?Dirayet Method? either. Because there are explanations on Kelam (utterance),fıkıh (canon law) and linguistics in ibn Arafe?s commentary. While examing İbnArafe?s work, the most important results we reached are those, whil interpreting theKoran, 6the author is paralel to ?Ehli Sunnet Mantality? follows the traditionalapproach, avoids extreme elements and his approach is mostly moderate.Key Words, İbn Arafe, Interpretation, the Method of Dirayet, the method of Rivayet.