Üretim Yöntemlerine Göre Demir Çelik Endüstrisinin Hammadde Bağımlılığı: Türkiye Üzerine Bir Araştırma

Abstract

Küreselleşme, artan talep ve çelik üretim teknolojilerinin gelişiminin bir sonucu olarak azalan demir cevheri kaynakları ve hurda malzeme bulunabilirliğinin sınırlı olması sektörün hammadde temininde dış ticaret, üretim ve maliyet kriterlerini öne çıkarmaktadır. Türkiye’nin demir çelik endüstrisinde hammadde bağımlılığını ve dış ticaret verimliliğini ortaya çıkarmak çalışmanın ana amacı olarak ifade edilmektedir. Bu amaç doğrultusunda Türkiye’nin en iyi performans gösterdiği ülkelerin ve yılların belirlenmesi hedeflenmektedir. Bu bağlamda çalışmada 2008 finansal krizinin de etkilerini değerlendirebilmek adına 2008-2022 dönemi incelemeye alınmıştır. Çalışmada çok kriterli karar verme (ÇKKV) yöntemlerinden faydalanılmıştır. Çalışmada kriter ağırlıklarının belirlenmesinde “CRiteria Importance Through Intercriteria Correlation” (CRITIC) ve alternatiflerin sıralanmasında ise ”Compherensive Distance Based Ranking” (COBRA) yöntemi tercih edilmiştir. Türkiye demir çelik endüstrisinin demir cevherinden üretim yöntemine göre en iyi performans gösterdiği yılların sırasıyla 2021, 2008 ve 2022; hurda malzemeden üretim yöntemine göre ise 2021, 2019 ve 2008 olduğu bulgusu elde edilmiştir. 2009 ve 2015 yıllarının her iki üretim yönteminde de en düşük performansa sahip oldukları görülmüştür. Ülkeler özelinde gerçekleştirilen uygulamada İtalya’nın en yüksek Rusya’nın ise en düşük performans değerine sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma, demir çelik endüstrisinde hammadde bağımlılığı konusunu üretim yöntemlerine göre sınıflandırması, ihracat ile ilişkilendirerek ticaret verimliliğini dikkate alması ve Türkiye özelinde hem yılları hem de ülkeleri incelemesi bakımından literatürdeki diğer çalışmalardan farklılaşmaktadır.