Merzifon'da Bulunan Kutsal Mekânlar Etrafında Oluşan Efsane, İnanış ve Ritüeller

Abstract

Amasya'nın ilçesi olan Merzifon ve öne çıkan 17 köyünde bulunan kutsal mekânlar etrafında oluşan efsane, inanış ve ritüeller tespit edilerek derlenmiştir.Tespit edilen bu kutsal mekânlar arasında bulunan türbelerde yatan evliyaların adlandırılması ve nerede bulundukları, efsane ve menkıbeleri, kendileriyle ilgili anlatılar, ziyaret nedenleri ve ziyaret zamanları, ziyaretçi profilleri ile ziyaret adabı incelenerek değerlendirilmiştir. Kutsal mekânlar arasında bulunan su kaynaklarının ise nerede olduğu ve ne amaçla kullanıldıkları ele alınarak değerlendirilmiştir. Yörede bulunan kutsal mekânlardan 60 adet türbe, 3 adet su kaynağı olmak üzere toplamda 63 adet mekân çalışmaya dahil edilmiştir. Bu inanış ve ritüellerin Eski Türk inanç sistemine dayanan yönleri ele alınarak uygulamaların atalar kültü ile olan ilişkisi üzerinde durulmuştur. Böylece Anadolu'ya yerleşen Türklerin eski Türk inanışlarından atalar kültüne dayanan uygulamaları devam ettirdikleri gözlemlenmiştir. Bu çalışmanın amacı; Merzifon'da bulunan kutsal mekânları tespit edip halk inanışları ve uygulamaları bakımından tahlil ederek değerlendirmektir. Bilgilerin elde edilmesinde saha çalışması yapılmış, katılımlı ve katılımsız gözlem tekniği uygulanmıştır. Gözlemler doğal ortamda gerçekleştirilmiş, gözlem yapılamadığı zamanlarda ise mülakat (görüşme) ve anket yöntemleri kullanılmıştır. Elde edilen veriler, halk edebiyatı ve halk kültürü ile ilgili önemli veriler sunmaktadır. Sözlü kültür ortamında varolan bu verilerin derlenerek yazıya geçirilmesinin Türk folkloruna katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Çalışmada tespit edilen kutsal mekânlarda gerçekleştirilen inanış ve ritüellerin Eski Türk inançlarında yer alan büyüsel uygulamalar ile İslam dinine ait bazı ibadetlere dayandığı tespit edilmiştir. Kutsal mekânları ziyaret eden toplumların inanışları doğrultusunda uygulanan pratiklerin de değiştiği gözlemlenerek sonuç bölümünde değerlendirilmiştir. Derlenen evliya menkıbelerinin motif yapısı çıkarılarak çalışmanın tasnif bölümüne eklenmiş, kutsal mekânların ziyaret nedenleri ile menkıbelerin de tasnifi oluşturularak çalışmanın özgün tarafı oluşturulmuştur.Legends, beliefs, and rituals formed around sacred sites located in Merzifon, a district of Amasya, and its 17 prominent villages have been identified and compiled. The saints buried in the tombs among these sacred places, their names and locations, associated legends and narratives, reasons and times of visits, visitor profiles, and etiquette of visitation have been examined and evaluated. In addition, sacred water sources have been assessed in terms of their locations and purposes of use. The study includes a total of 63 sacred sites, comprising 60 tombs and 3 water sources. The aspects of these beliefs and rituals that are rooted in the ancient Turkic belief system have been analyzed, with particular emphasis on their connection to ancestor worship. In doing so, it has been demonstrated that the Turks who settled in Anatolia have continued practices based on the ancestor cult of old Turkic beliefs. The purpose of this study is to identify and evaluate the sacred sites in Merzifon in terms of popular beliefs and practices. Data were collected through fieldwork, utilizing both participant and non-participant observation. Observations were conducted in natural settings, and when direct observation was not possible, interviews and surveys were used. The data obtained offer valuable insights into folk literature and folk culture. It is believed that compiling and documenting these oral culture elements will contribute to Turkish folklore studies. The study found that the beliefs and rituals practiced at the identified sacred sites are based both on magical practices from ancient Turkic beliefs and certain Islamic worship traditions. It was also observed that the practical applications of these rituals vary depending on the beliefs of the visiting communities, and this was discussed in the conclusion. The motifs of the collected saint legends were analyzed and included in the classification section of the study. The classification of both the reasons for visiting the sacred sites and the legends themselves forms the unique aspect of the research.