Ortadoğu Coğrafyasında Mezhep Politikaları: Türkiye, İran ve Suudi Arabistan Örneği

Abstract

Ortadoğu'da yaşanan hadiseler tarihin her döneminde dünyayı etkilemiş hadiselerdir. Hz. Peygamber'in vefatının ardından, kısa bir süre içerisinde Müslümanlar Fas'tan Orta Asya'ya kadar geniş bir coğrafyaya hâkim olarak İslam dinini buralara ulaştırdılar. Bunun sonucunda İslam dini siyasi ve kültürel anlamda farklı yaşam biçimleriyle ve toplumlarla karşı karşıya geldi. Bu farklı kültürlerin bilgi birikimleri, Kur'an ve Sünnet'e yönelik yeni yaklaşımları ve yorumları ortaya çıkardı. Bu yorumların sistemleşmiş şekilleri olarak mezhepler ortaya çıktı. Çalışmamız, giriş ile birlikte üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmamızın önem ve amacı, metot ve kaynaklar hakkında bilgi verilmiş; Ortadoğu coğrafyasının dinî ve mezhebî açılardan önemi ile Hz. Peygamber'den günümüze Ortadoğu'da mezhep hareketleri ele alınmıştır. Birinci bölümde, Türkiye örneğinden hareketle ülkemizde Sünnîliğin arkaplanı ve gelişimi, günümüz Türkiye'sinde önemli bir kurum olan Diyanet İşleri Başkanlığı ve bu çerçevede özellikle Alevilik meselesi ile Caferîler'e yönelik yaklaşımları incelenmiştir. İkinci bölümde, İran örneğinden hareketle Şîîliğin tarihsel arkaplanı ve gelişimi, Velâyet-i Fakîh doktrini ve bunun İran/Şîî toplumuna yönelik etkileri ile İran'da diğer mezheplere yönelik bakış ve uygulamalar örneklerle ortaya koyulmuştur. Son bölümde ise Suudi Arabistan örneğinden hareketle Vehhâbîliğin tarihsel arkaplanı ve gelişimi ile ülkedeki mezhep politikaları, diğer mezheplere yönelik bakış ve uygulamalar değişik örneklerle ele alınmıştır.

The events which happened in the Middle East affect the world during all the time. Shortly after the death of prophet Muhammad, Muslims have carried Islamic religion to a wide geographical area from Morocco to Central Asia. As a result, Islamic religion has faced the different communities and life styles in the political and cultural sense. The knowledge of these different cultures revealed the new approaches and comments towards Qur'an and Sunnah. The sects emerged as the systematic ways of these interpretations. As a result of them, new sects came out. Our study consists of introductions and theree main chapters. In the introduction, the importance of the subject, aim, method and resources of our research are dealt with; moreover the importance of Middle East in terms of religions and sects and the sectarian movements from prophed Muhammad to our daytime are evaleated. In the first section, the background and development of Sunnism in our country with the example of Turkey, The Presidency of Religious Affairs, an important institution in today's Turkey and in this context, especially the sectarian policies towords the issue of Alavism and Ja'faris are analyzed. In the second section, the hiscorical background and development of Shiism with the example of Iran, the doctrine of Velayat-ı Faqih and its effects on the Iranian Shiite community and the perspectives and practices towards other sects in Iran are examined by examples. In the last section, the historical background and development of Wahhabism with the example of Saudi Arabia and the sectarian policies, the perspectives and practices towards other religious groups are dealt with different examles.