Atatürk Dönemi Sinop Valileri

Abstract

Osmanlı İmparatorluğu'nda ülke yönetimi iki ana kuruma dayanmıştır. Bunların ilki ordu, ikincisi adliye idi. 1839'dan başlanarak ise ülke yönetiminde mülkî idare, bu iki kuruluştan bağım¬sız olarak ele alınmıştır. Böylece ordu ve adliyenin yanı sıra üçüncü bir kurum olarak mülkiye ortaya çıkmıştır. Bu kurum Abdülmecid'in son yıllarında şekillenme¬ye başlamış, Abdülaziz devrinde ise kendine özgü bir yapıya kavuşturulmuştur. Daha sonra (Tanzimat, I. Meşrutiyet, II. Meşrutiyet dönemlerinde) idari yapıyı iyileştirme ve revize etme kapsamında mülki yapılanmaya müdahale girişimleri olmuştur. Bu müdahaleler, daha çok batı etkisinde gerçekleştirilen düzenlemeler şeklinde tezahür etmiştir. Uzun soluklu ve hayli kapsamlı sayılabilecek, ancak bir o kadar da tartışmalı bu düzenlemelerin sonuncusu (Osmanlının son yıllarında yapılan) İdare-i Umumiye-i Vilayat Kanun-ı Muvakkatı'dır. İmparatorluk döneminin son yıllarında yapılmış olan 1913 tarihli İdare-i Umumiye-i Vilayat Kanun-ı Muvakkatı, bu niteliği ile idari yapımızda halen etkili olan bir düzenlemedir ve Cumhuriyet devri vilâyet idaresi teşkilâtı açısından önemini halen koruyor olması anlamlıdır. Bu özelliği ve 100 yıllık bir kanun olma niteliği ile Türk idare geleneğinin devamlılığına dikkat çekici bir örnek olmayı sürdürmektedir 1923-1938 döneminde bugünkünden farklı bazı vilâyetler görülmektedir. Bunun ana sebebi 1923'te livaların vilâyet teşkilâtına çevrilmiş olmasıdır. Bu dönemde ilgâ edilen birçok vilâyetin ise daha sonra görülen lüzum üzerine tekrar teşkil edildiği görülmektedir. Cumhuriyet döneminde vilâyetlerin konumunda ilk ciddi değişiklik 30 Mayıs 1926 tarih ve 877 sayılı Teşkilât-ı Mülkiye Kanunu ile gerçekleştirilmiştir. İmparatorluğun en uzun yüzyılında uygulamaya konulan reformlar doğrultusunda yapılanmaya başlayan ve sık aralıklarla düzenlemelere maruz kalan mülki idare, her dönemde idari yapımızda önemli bir yer tutmuştur. Özellikle genç Türkiye Cumhuriyeti'nin Osmanlı'dan aldığı en büyük miras olan 'asker ve sivil bürokrasi' içinde mülki idarenin rolü yadsınamaz. Çünkü yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin en büyük şansı, Osmanlı'dan devraldığı asker ve sivil kadro olmuştur. Bu niteliği ile mülki idare amirleri, imparatorluk yıkılırken onun devlet geleneğini ve idarecilik kabiliyetini genç Türkiye Cumhuriyetine taşımada büyük rol oynamışlardır. Çalışmamız genel olarak bu dönemle, başka bir deyişle cumhuriyetin ilk yılları ile sınırlıdır ve lokal olarak 1923 ila 1938 yılları arasında Sinop Vilayetinde valilik görevinde bulunanlar çalışmanın konusunu teşkil etmişlerdir. Bu çerçevede cumhuriyetin ilanından kısa bir süre önce sancak statüsünden vilayet statüsüne geçen Sinop ilinde görev yapan valilerin biyografik bilgileri yanı sıra ildeki faaliyetleri ortaya konulmak suretiyle Sinop'un idari geçmişinin bir kesiti aydınlatılmaya çalışılmıştır. Anahtar Sözcükler: Mülkî İdare, Vilâyet İdaresi Teşkilâtı, Asker ve Sivil Bürokrasi, Sinop Vilayeti.

There are two main governing institutions in the Ottoman Empire. The first was the army, and the judiciary was the second. The public administration in the management of the country, on the other hand, by the year 1839 was considered to be independent of both organizations. Thus, apart from the army and the judiciary, as an institution, Mülkiye has emerged as the third. In the recent years of Abdulmecid this institution began to shape, and in the period of Abdul Aziz a unique structure was achieved. In the process followed (that is, in the Tanzimat, First and Second Constitutional Monarchy period), the improvement and re-revised administrative structure under the Civil has made attempts to intervene. On these interventions carried out, Western influences can easily be noticed. On these quite comprehensive and controversial of these regulations the last one is İdare-i Umumiye-i Vilayat Kanun-ı Muvakkatı. During the last years of the Imperial, in 1913, the İdare-i Umumiye-i Vilayat Kanun-ı Muvakkatı, however provisional, its qualities and administrative structures are still effective in regulation of the Republican Era country. This keeping importance is interesting. Law in this regard being an example of a 100 year tradition of quality in the Turkish administration continues to be an interesting example. In the period 1923-1938, some provinces are different than today. The main reason is that the 1923 'sancak / liva' of the county organization had being transformed into 'vilayet's. Many provinces were abolished during this period, and then a common need was to be seen for establishing them back. Administration of the Republic has realized the first significant change in the position of 'vilayet's by the Teşkilat-ı Mülkiye Kanunu which is dated to 30 May 1926 and numbered as 877. In the longest century of the empire, Mülkiye which has been exposed to reforms at frequent intervals, in each period has always played an important role in our administrative structure. Especially, in the greatest legacy which young Republic of Turkey has received from Ottoman Empire's 'military and civilian bureaucracy', the role of the public administration can not be denied. Because the most important advantage the newly established Republic of Turkey has been the military and civilian staff who have been taken over from the Ottomans. With this qualification, while the empire collapsed, its tradition of young talents played a big role in carrying this stewardship tradition to Republic of Turkey. Our work is mainly limited to this period, in other words, to the first years of the republic. And the persons who served between 1923 to 1938 as governor of the province of Sinop has been the subject of study. Within this framework, in Sinop Province (during Atatürk's 15-year period presidency) the biographical information of the persons who served as the governor as well as the administrative activities put forward by these governors is studied. Key Words: The Public Administration, Regulation Of The Era Country, Military And Civilian Bureaucracy, Sinop Province.