Kızılırmak Deltası Ekolojik Risk Değerlendirmesi

Abstract

Bu çalışmada Karadeniz Bölgesi'nin Orta Karadeniz Bölümü'nde yer alan, önemli doğal ekosistemlerden biri olan Kızılırmak Deltası'nın ekolojik risk analizleri gerçekleştirilmiştir. Araştırma sahası deltayı gerisindeki dağlık topografyadan ayıran 70 m eşyükselti eğrisiyle sınırlandırılmıştır. Sahanın batı sınırını Uluçay, doğu sınırını Engiz Çayı teşkil etmektedir. 538 km2 yüz ölçüme sahip olan araştırma sahası, idari olarak bütünüyle Samsun ili sınırları içerisinde yer almakta, üzerinde Bafra, Alaçam ve Ondokuzmayıs ilçeleri bulunmaktadır. Çalışmada öncelikle Kızılırmak Deltası'nın doğal ortam unsurları, beşerî ve iktisadi özellikleri incelenerek, ekolojik risk çalışması kapsamında değerlendirilmiştir. Uzaktan algılama ve coğrafi bilgi sistemleri teknolojileri kullanılarak, çalışma ile ilgili analizler gerçekleştirilerek, ekosistem üzerinde baskı oluşturan risk faktörlerinin tematik haritaları üretilmiştir. Literatür taraması ve arazi çalışmaları sonucunda kıyı çizgisi değişiklikleri, arazi kullanımı ve arazi örtüsü üzerinde gerçekleşen zamansal değişim, net birincil üretim, taşkın risk tehlikesi, meteorolojik kuraklık ve nüfus artışı ekosistemler üzerinde baskı oluşturan risk faktörleri olarak belirlenmiştir. Bu parametreler kullanılarak Çok Kriterli Karar Verme yöntemlerinden Analitik Hiyerarşi Süreci ile delta sahasının ekolojik risk karakterizasyonuna ait haritalar üretilmiştir. Yapılan analiz sonuçları göstermektedir ki Kızılırmak Deltası'nda ekolojik birimler üzerindeki en yüksek baskı sulak alanların çevresinde meydana gelmektedir. Söz konusu bu alanlarda kıyı çizgisi değişiklikleri ve arazi kullanımı ekosistem üzerinde baskı oluşturduğu tespit edilmiştir. Delta sahasındaki çok yüksek risk altında bulunan bu sahaların niteliksel ve niceliksel karakterizasyonu ile yetkili idarelerin kullanımına yönelik veri-bilgi modeli oluşturulmuşturEcological risk analyses of Kizilirmak Delta in Central Black Sea Division of The Black Sea Region are processed in this study. Study area is bordered with 70 m contour line which separates the Delta from the rugged topography on the south. The borders are determined with Ulucay creek on the west and Engiz Creek on the east. The study area has an area of 538 km2 and administratively located in Samsun province. It has administrative lands of three different counties as Bafra, Alaçam, and Ondokuzmayis. First, natural factors, human, and economic characteristics are determined. Then, the Delta is analyzed for ecological risks. After the analyses, thematic maps of risk factors for ecosystem are mapped with the help of Remote Sensing and Geographic Information Systems technics. The changes in coastline, temporal changes in land use and land cover, primary production, flood risk, meteorological drought, and population growth are identified as risk factors affecting ecosystems. Ecological risk characterization maps are produced using aforementioned parameters on Analytic Hierarchy Process which is one of the Multi Criteria decision making methods. The results of the analyses indicate that the highest pressures on ecological units of Kizilirmak Delta are located around the wetlands. The most important ones are the changes in coastline and land use. Qualitative and quantitative characterizations of very high-risk areas of the Delta and data-information model for the use of local authorities are produced in this study