Karadeniz-Samsun Kıyı Şeridinde Çeşitli Organik Kirleticilerin Midye ve Deniz Suyunda İncelenmesi

Abstract

IV KARADENİZ-SAMSUN KIYI ŞERİDİNDE ÇEŞİTLİ ORGANİK KİRLETİCİLERİN MİDYE VE DENİZ SUYUNDA İNCELENMESİ ÖZET Bu tez çalışmasında, Sinop-Yalıköy arasında kalan Karadeniz kıyı şeridinde klorlu kirleticilerin mevcut durumları belirlenerek kirlilik izleme çalışması yapılması amaçlanmıştır. Bu amaçla altı değişik noktadan yıl boyunca üç kez midye ve deniz suyu örnekleri alınmıştır. Samsun ili kıyı şeridinde belirlenen örnekleme noktalarından alınan örnekler ile, Sinop ve Yalıköy (Ordu)'den alınan kompozit örneklerde klorlu pestisit ve PCB konsantrasyonları belirlenmiştir. Mytilus Galloprovincialis türü midye örneklerinde klorlu pestisit, PCB ve EOM ( Ekstrakte Olabilir Organik Madde ) analizleri yapılmıştır. Su örneklerinde ise klorlu pestisit ve PCB analizleri yapılmıştır. Analizler sonucunda elde edilen midye ve deniz suyu ekstraktlannda, Gaz Kromatografisi cihazında elektron yakalayıcı dedektör ( ECD, Electron Capture Dedector ) kullanılarak kirleticiler belirlenmiştir. Ayrıca, çeşitli klorlu pestisit standartları ve iç standartlar kullanılarak geri alım verimleri hesaplanmış ve kirleticilerin spesifik alıkonma süreleri belirlenmiştir. Alınan midye örneklerinde en fazla rastlanan klorlu pestisit türü DDT ( maks. 1 174 ppb, min. 132 ppb ) ve metabolitleri olan DDD ( maks. 2752 ppb, min. 121 ppb ) ve DDE ( maks. 1895 ppb, min. 71 ppb ) olarak belirlenmiştir. Öte yandan dieldrin, heptaklor ve HCB rastlanan diğer klorlu bileşiklerden başlıcalarıdır. Belirlenen kirletici konsantrasyonları EPA kriterleri ile karşılaştınlmıştır. Çalışma sırasında midye örneklerinin EOM içeriği ile klorlu pestisit çeşitliliği ve konsantrasyonları arasındaki ilişkiyi belirlemek için, EOM-klorlu pestisit konsantrasyonları arasında lineer regreasyon yapılarak +1 ve -1 arasında değişen korelasyon katsayıları bulunmuştur. Midye ve deniz suyu örneklerinde PCB kirliliğine rastlanmamıştır. Bunun yanısıra, su örneklerinde BOİ5 ( Biyokimyasal Oksijen İhtiyacı), KOİ ( Kimyasal Oksijen İhtiyacı ), fenol, AKM ( Askıda Katı Madde ), pH, bulanıklık ölçümleri yapılmıştır. Alınan ölçüm sonuçlarına göre, örnekleme noktalarının su kalitesi, Çevre Mevzuatı-Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği'nde yeralan Su Kalite Sınıflandırması'na göre; BOİ5 ve KOİ bakımından az kirli olarak belirlenirken. DenizSuyu Genel Kalite Kriterleri arasında yeralan 0.001 mg fenol/l sınır değerinin tüm örnekleme noktalarında aşıldığı, tüm noktalarda fenol kirliliğinin mevcut olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, tüm örnekleme noktalarında, midye örneklerinde yoğun bir klorlu pestisit kirliliği gözlemlenirken, klorlu bileşiklerin hidrofobik olmalarından dolayı sediman, partikül madde ve organizmalarda sorblanmalan nedeni ile su örneklerinde çok yoğun bir klorlu pestisit kirliliğine rastlanmamıştır. Anahtar Sözcükler: Orta Karadeniz kıyı şeridi, midye, Mytilus Galloprovincialis, klorlu pestisit, PCB, kirlilik izleme çalışması.VI INVESTIGATION OF VARIOUS ORGANIC POLLUTANTS IN MUSSELS AND SEA WATER ALONG THE BLACK SEA COAST OF SAMSUN ABSTRACT In this thesis, it was aimed to carry out a pollution monitoring study by determining chlorinated compounds along the Black Sea coast between Sinop and Yahköy ( Ordu ). For this purpose, biota and sea water samples were collected from six sampling points three times during a year. At the biota and sea water samples that were collected from the sampling points on the coastal line of Samsun, Sinop and Yahköy, chlorinated pesticides and PCBs were analyzed. Chlorinated pesticides, PCBs and EOM (Extractable Organic Matter) were measured in the mussel Mytilus Galloprovincialis. Chlorinated pesticides and PCBs were measured in the seawater samples. At the sample extracts that were obtained from the biota and sea water samples, pollutants were determined by using Gas Chromatography with Electron Capture Dedector (GC-ECD). Besides, recovery efficiency (%R) of pollutants and spesific retention times of compounds were determined by enjecting internal standards and pesticide standards to the GC-ECD In the mussel samples, DDT (max. 1174 ppb, min. 132 ppb) and its metabolites DDD (max. 2752 ppb, min. 121 ppb) and DDE (max. 1895 ppb, min. 71 ppb) were the most common pollutants. On the other hand, dieldrin, heptachlor and HCB were the chlorinated compounds that were determined in the biota samples. The results that were obtained from the analysis were compared with EPA criteria. During study period, to determine the relationship between EOM contents and concentrations of chlorinated compounds that were determined in the mussel samples, linear regression application was done between EOMs and chlorinated pesticide concentrations and correlation coefficients altering between -1 and +1 were determined. PCBs were determined at none of the biota and seawater samples. However, chemical and physical parameters such as BOD5 ( Biochemical Oxygen Demand ), COD ( Chemical Oxygen Demand ), phenol, Suspended Solids, pH, turbidity and temperature were measured in seawater samples. In respect of chemical and physical parameter results, it can be stated that the sea water quality of the sampling points evaluated up to the Environment Law- Water Pollution Control Legistation, Seavıı Water/Land Based Water Quality Classification; the sampling points has a poor polluted water quality with respect to the BOD and COD parameters. At all sampling points, the phenol concentrations exceeded the limitation of 0.001 mg phenol/liter of the Legistation. As a result, at the all of the sampling points, an intensive chlorinated pesticide pollution was observed in mussels but there was not a chlorinated pesticide pollution in the sea water samples as intensive as mussels due to low water solubility, absorbtion tendency to sediment, particle matter and aquatic organisms of the chlorinated compounds. Key Words: The Middle Black Sea Coastal Line, mussel, Mytilus Galloprovincialis, chlorinated pesticide, PCBs, pollution monitoring study.