Endüstriyel Mirasın Korunması ve Turizm Açısından Değerlendirilmesi: Zonguldak İli Örneği

Abstract

Bu çalışmada, Zonguldak İlinde bulunan endüstriyel miras alanları ve yapılarının Analitik Hiyerarşi Süreci yöntemi (AHS) ile turizm açısından değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla araştırma sahası olarak seçilen Zonguldak İlinde (Merkez, Kozlu ve Kilimli) işlevini yitirmiş eski maden alanları ve yapıların genel özelliklerine değinilmiştir. Çalışma, altı kriter (Sosyo-Kültürel, Mimari-Sanatsal, Ekonomik, Erişebilirlik, Dönüşebilirlik ve Turistik İlgi Değerleri) ve beş alternatif (Taşıma-Yükleme Sistemleri, Fabrika-Atölyeler, Sosyal Yapılar, Maden Ocakları- Tüneller ve Müze-Anıtlar) ile birlikte hiyerarşik olarak yapılandırılmıştır. Her bir kriter ve her bir kritere göre alternatiflerin ağırlık ve öncelik değerlerinin hesaplanması için ikili karşılaştırmalar matrisi oluşturulmuştur. Bu kriter ve alternatiflerin göreceli önemi, AHS yöntemi ile gerçekleştirilen bir uzman paneli (23 kişi) tarafından belirlenmiştir. Zonguldak İlinde endüstriyel miras alanlarının turizm açısından değerlendirilmesinde en önemli ve öncelik verilmesi gereken kriterler 'K2- Sosyo-Kültürel Değer', 'K1- Mimari-Sanatsal Değer' ve 'K6- Turistik Değer' olarak saptanmıştır. Alternatifler arasında ise önemli olanlar ve öncelik verilmesi gerekenler; 'A4- Sosyal Yapılar', 'A1- Taşıma ve Yükleme Sistemleri' ve bu alternatife yakın bir değer elde eden 'A2-Maden Ocakları ve Tüneller ile A2- Fabrika ve Atölyeler' olmuştur. Sonuçlar; İlde yer alan endüstriyel miras alanlarının kültürel bir zenginlik ve korunması gereken toplumsal bir bellek olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca söz konusu alanların kent kimliği ve siluetine önemli katkı sağlayan bileşenler olduğu sonucuna varılabilir. Endüstriyel miras yapılarının turistik değerinin yüksek olması ve yapıların bu amaçla değerlendirilmesi hem kent için hem de yapılar için önemli bir avantaj sağlayacaktır. Bu nedenle çalışmanın sonuçlarının, Zonguldak'ın kentsel kimliğini, toplumsal belleğini ve kömür üretim kültürünü yansıtan işlevini yitirmiş endüstriyel alanların ve yapıların gelecek nesillere aktarılarak endüstri mirası olarak koruma-kullanma pratiklerinin geliştirilmesi için paydaşlara katkı sağlayacağı düşünülmektedir.In this study, it is aimed to evaluate the industrial heritage sites and structures in Zonguldak Province in terms of tourism with Analytical Hierarchy Process method (AHP). For this purpose, the general characteristics of the old mining areas and structures that have lost their functions in the Zonguldak Province (Center, Kozlu and Kilimli), which have been selected as a research area, are mentioned. The study includes six criteria (Socio-Cultural, Architectural-Artistic, Economic, Accessibility, Convertibility and Tourist Interest Values) and five alternatives (Transport-Loading Systems, Factory-Workshops, Social Buildings, Mining, Tunnels and Museum-Monuments) structured hierarchically. A binary comparison matrix was established to calculate the weight and priority values of the alternatives according to each criterion and each criterion. The relative importance of these criteria and alternatives was determined by a panel of experts (23 persons) conducted by the AHP method. The most important and priority criteria for the evaluation of industrial heritage sites in terms of tourism in Zonguldak are 'K2- Socio-Cultural Value', 'K1- Architectural-Artistic Value' and 'K6- Tourist Value'. Alternatives include important ones and priority issues; 'A4- Social Structures', 'A1- Transport and Loading Systems' and 'A2-Mines and Tunnels and A2-Factories and Workshops yakın which are close to this alternative. Results; It has revealed that the industrial heritage sites in the province are a cultural richness and a social memory to be protected. In addition, it can be concluded that these areas are important contributors to urban identity and skyline. The high tourist value of the industrial heritage buildings and the evaluation of the buildings for this purpose will provide an important advantage for both the city and the buildings. Therefore, it is thought that the results of this study will contribute to the development of conservation-use practices as industrial heritage by transferring industrial areas and structures that have lost their function reflecting Zonguldak's urban identity, social memory and coal production culture to future generations.