Terme Serenderleri

Abstract

Bu çalışmada, Karadeniz'in önemli şehirlerinden Samsun'un Terme ilçesin'de yer alan ve kendine özgü mimari özellikleri bulunan geleneksel serender yapıları incelenmiştir. Serenderler insanların hayatını kolaylaştırıcı nitelikleriyle önemli yapılar olup erzak depolama amaçlı olarak kullanılmaktadır. Yerel halk tarafından genellikle ambar olarak isimlendirilen bu yapılar geçmişten günümüze tarihi süreç içersinde üstlendikleri görev kadar mimari özellikleri itibariyle de dikkat çekmektedirler. Daha önce bu yörede hatta Samsun genelinde bu yapılarla ilgili herhangi bir çalışmanın olmadığı farkedilmiş ve söz konusu yapıların akademik ölçüde bir çalışmaya konu edinilmesi uygun görülmüştür. Çalışma Samsun'un Terme ileçesi'nin 30 mahallesin'de bulunan 88 adet serenderi kapsamaktadır. Bu serender yapıları formları, malzeme türleri, fiziksel özellikleri, süslemeleri, kullanılış amaçları, vb. özellikleri açılarından incelenmiştir. Çalışmadan, zamanla unutulmaya yüz tutmuş ve kaybolma tehlikesi taşıyan serenderlerin sanatsal ve kültürel değer ifade eden bütün özelliklerinin ortaya çıkarılması ve bunların bilimsel bakış açısıyla kayıt altına alınıp gelecek nesillere aktarılması amaçlanmaktadır. Araştırma konusunun tespitinden sonra ilk olarak kaynak araştırması ve arşiv taraması çalışmalarına başlanmış ve bu süreçte ilgili yayınlar derlenerek konunun mahiyetine nüfuz edilmeye çalışılmıştır. İkinci olarak konunun kapsamını oluşturan materyaller geniş bir alana yayıldığı için çalışma ile ilgili veriler saha araştırması yöntemi ile toplanmış, yapıların sahipleri ile görüşmeler yapılıp birinci elden bilgiler edinilmiş ardından söz konusu veriler kendi içinde analiz ve sentez işlemlerine tabi tutularak değerlendirmeler yapılmıştır. Netice itibariyle ulaşılan serenderlerin tümü kayıt altına alınarak sahip oldukları mimari ve tezyini özellikler ortaya çıkarılmıştır. Ne var ki yirmiye yakın serenderin yıkılması, işlevsiz ve bakımsız bırakılması nedeniyile çürümeye terk edilerek varlığını devam ettiremedikleri anlaşılmıştır. Bulundukları yörenin kültürel değerlerinin birer parçası olan bu yapıların yerel birimler tarafından korunup tanıtılmasına yönelik gerekli hassasiyetin gösterilmesinin faydalı olacağı kanaatindeyiz.In this study, traditional serender structures with unique architectural features located in Terme district of Samsun, one of the important cities of the Black Sea region, were examined. Serenders are important structures with their qualities that make people's lives easier and are used for food storage purposes. These structures, which are generally called warehouses by the local people, attract attention with their architectural features as well as the tasks they have undertaken throughout the historical process from past to present. It was noticed that there was no previous study on these structures in this region or even in Samsun in general, and it was deemed appropriate to subject these structures to an academic study. The study covers 88 serenders located in 30 neighborhoods of Terme district of Samsun. These serender structures were examined in terms of their forms, material types, physical properties, decorations, purpos es of use, etc. The aim of the study is to reveal all the artistic and cultural value-expressing features of serenders that have been forgotten over time and are in danger of disappearing, and to record them with a scientific perspective and pass them on to future generations. After determining the research topic, firstly, source research and archive scanning studies were started and during this process, relevant publications were compiled and an attempt was made to penetrate the essence of the topic. Secondly, since the materials constituting the scope of the topic were spread over a wide area, data related to the study were collected by field research method, first-hand information was obtained by interviewing the owners of the structures and then the data in question were subjected to internal analysis and synthesis processes and evaluations were made. As a result, all of the serenders reached were recorded and their architectural and decorative features were revealed. However, it was understood that nearly twenty serenders were demolished, left dysfunctional and neglected, and left to decay and could not continue their existence. We believe that it would be beneficial for local units to show the necessary sensitivity to protect and promote these structures, which are a part of the cultural values of the region they are located in.