Ebeveyn Öz-Şefkati İle Olumlu Ebeveyn Çocuk İlişkisi: Ebeveyn Bilinçli Farkındalığı, Ebeveyn Özyeterliği ve Ebeveyn Stresinin Aracı Rolü

Abstract

Bu araştırmada ebeveyn öz-şefkati ile ebeveyn-çocuk ilişkisi arasındaki ilişkide ebeveynlikte bilinçli farkındalık, ebeveyn öz-yeterliği ve ebeveyn stresinin aracı rolü incelenmektedir. Ergenlik döneminde çocuğu olan ebeveynlerin çocukla olan ilişkisinin değişmeye başladığı bilinmektedir. Ergenlik döneminde ortaya çıkan gelişim süreçleri dolayısıyla ebeveynlerinden uzaklaşmaya başlayan ergen, aynı zamanda yeni bir kimlik inşa etmektedir. Bu süreçte çocuğunun yaşamış olduğu değişimler ebeveyni ve aralarındaki ilişkiyi doğrudan etkilemektedir. Ergenlik döneminde ortaya çıkan ani duygu değişimleri, yeni sosyal ilişkiler kurma, kimlik kazanma süreci gibi faktörler ebeveynin bu dönemde çocuğa yaklaşmında zorlanmasına sebep olabilmektedir. Ergen çocuğu olan ebeveynlerin çocuk yetiştirme konusunda kendilerini daha yetersiz ve stresli oldukları, bunun yanı sıra çocukla aralarında kurulan bağın zayıfladığını hissettikleri bilinmektedir. Bununla birlikte ebveyn öz-şefkati ve ebeveynlikte bilinçli farkındalık becerilerinin ebeveyn-çocuk ilişkisini desteklediği düşünülmektedir. Dolayısıyla ergenlik döneminde ebeveyn-çocuk ilişkisinin ebeveyn açısından ele alınması önem kazanmaktadır. Böylece bu araştırmanın amacı ortaokul düzeyinde çocuğu olan ebeveynlerin; öz-şefkat, bilinçli farkındalık, öz-yeterlik ve stres düzeylerinin ebeveyn-çocuk ilişkisindeki aracı rolünü belirlemektir. Araştırmanın örneklemini Samsun ili Atakum ilçesinde, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında, 3 farklı ortaokulda öğrenim görmekte olan 532 öğrencinin velileri (Anne: 351, Baba: 181) oluşturmaktadır. Araştırmada kuramsal modelin test edilmesi amacıyla Hayes aracılık makrosu kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre ebeveyn öz-şefkati ile olumlu-ebeveyn çocuk ilişkisi arasında ebeveynlikte bilinçli farkındalık, ebeveyn öz-yeterliği ve ebeveyn stresinin aracı rolde ilişkili olduğu belirlenmiştir. Buna göre ebeveyn öz-şefkati yüksek olan ebeveynlerin, bilinçli farkındalık ve öz-yeterlikleri de artarken stresi düşmekte ve dolayısıyla da olumlu ebevey-çocuk ilişkisi artmaktadır. Ayrıca modelin tümü olumlu ebeveyn-çocuk ilişkisindeki varysansın yaklaşık % 41'ini açıklamaktadır. Araştırmadan elde edilen bulgular literatür ışığında tartışılıp, yorumlanmış ve araştırmacılar ile uygulayıcılara yönelik öneriler yapılmıştır.This study examines the mediating role of mindfulness in parenting, parental self-efficacy, and parental stress in the relationship between parental self-compassion and the parent-child relationship. It is known that parents' relationship with children during adolescence begins to change. The adolescent, who begins to distance himself from his parents due to the developmental processes that occur during adolescence, also builds a new identity. The changes experienced by the child during this process directly affect the parent and the relationship between them. Factors such as sudden emotional changes, establishing new social relationships, and gaining identity during adolescence may cause parents to have difficulty approaching their child during this period. It is known that parents of teenage children feel more inadequate and stressed about raising children and that their bond with the child is weakened. However, it is thought that parental self-compassion and mindfulness skills in parenting support the parent-child relationship. Therefore, it becomes important to consider the parent-child relationship from the parent's perspective during adolescence. Thus, the aim of this research is for parents who have children at the secondary school level; To determine the mediating role of self-compassion, mindfulness, self-efficacy, and stress levels in the parent-child relationship. The sample of the research consists of the parents of 532 students (Mother: 351, Father: 181) studying in 3 different secondary schools in the 2023-2024 academic year in the Atakum district of Samsun province. In the research, Hayes's mediation macro was used to test the theoretical model. According to the findings, it was determined that mindfulness in parenting, parental self-efficacy, and parental stress had a mediating role between parental self-compassion and positive parent-child relationships. Accordingly, the conscious awareness and self-efficacy of parents with high parental self-compassion increase, their stress decreases, and therefore the positive parent-child relationship increases. Additionally, the model explains approximately 41% of the variance in positive parent-child relationships. The findings obtained from the research were discussed and interpreted in the light of the literature and suggestions were made for researchers and practitioners.