Samsun İli Merkez İlçelerinde Evde Sağlık Hizmeti Alan Hastaların Yaşam Kalitesi ve Etkileyen Faktörler

Abstract

Giriş-Amaç: Son yıllarda artan yaşlı nüfusla birlikte özürlülük ve kronik hastalıkların oranlarında da artışlar gözlenmekte ve her geçen gün daha fazla kişi yatağa bağımlı hale gelmektedir. Bu durum evde bakım gereksiniminde artışa neden olmaktadır. Bu çalışmanın amacı Samsun ili merkez ilçelerinde evde sağlık hizmeti alan hastaların yaşam kalitesinin düzeyinin ve etkileyen faktörlerin değerlendirilmesidir. Gereç-Yöntem: Kesitsel tipteki bu araştırma, Samsun ili İlkadım, Canik ve Atakum İlçeleri'nde yapılmıştır. Araştırma grubunu bu ilçelerde ikamet eden ve Sağlık Bakanlığı tarafından sunulan Evde Sağlık Hizmetleri'nden (ESH) sağlık hizmeti alan 18 yaş ve üzeri hastalar oluşturmaktadır. ESH birimine kayıtlı olan, SVO, Alzheimer ve demans hastalığı olsa dahi kooperasyon kurulabilen tüm hastalar çalışmaya dahil edimiş, toplam 204 hasta ile çalışma sonlandırılmıştır. Çalışmanın verileri 16.03.2016-15.06.2016 tarihleri arasında, araştırmacı tarafından hastalar evlerinde ziyaret edilerek yüz yüze görüşme tekniğiyle toplanmıştır. Çalışmaya katılmayı kabul eden hastaların sözlü onamları alındıktan sonra araştırmacı tarafından geliştirilen sosyodemografik ve tıbbi özellikleri sorgulayan bilgi formu, SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği, Günlük Yaşam Aktivitelerini Belirleme Formu (Katz İndeksi) ve Enstrümental Günlük Yaşam Aktivitelerini Belirleme Formu (Lawton&Brody İndeksi) doldurulmuştur. İstatistiksel analizlerde Ki-kare Testi, Student T Testi, Mann-Whitney U Testi, ANOVA Testi, Kruskal Wallis Testi ve Spearman Korelasyon Testi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi tüm testler için p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Evde sağlık hizmeti alan hastaların yaş ortancası 80 yıldır (min:23-maks:96). Hastaların %72,1'inin kadın olduğu ve %44,1'inin de okuma ve yazma bilmediği saptanmıştır. Araştırmaya katılan hastaların yaşam kalitesi alt ölçeklerinden aldıkları puanlara bakıldığında en yüksek puan ortancası mental sağlık (ortancası:52 min:12-max:92) ve bedensel ağrı (ortancası: 45 min:0-max:90) ölçeklerinde bulunmuştur. Fiziksel ve sosyal fonksiyonellik, fiziksel ve emosyonel rol kısıtlaması alt ölçeklerinin tamamında ortanca değer 0 (sıfır) bulunmuştur. Hastaların günlük yaşam aktivitelerinde (GYA) %58,8'inin kısmi, %30,9'unun ise tam bağımlı olduğu, enstrümental günlük yaşam aktivitelerinde (EGYA) ise %30,9'unun kısmi, %65,2'sinin tam bağımlı olduğu bulunmuştur. Evde sağlık hizmeti alan hastaların yaşı, kronik hastalıklarının sayısı, kullandığı ilaçların sayısı ve GYA ve EGYA'da bağımlılık düzeyleri ile yaşam kalitesi alt ölçek puanları arasında negatif korelasyon olduğu, öğrenim düzeyi ile yaşam kalitesi alt ölçek puanları arasında ise pozitif korelasyon olduğu bulunmuştur. Sonuç-Öneriler: Evde sağlık hizmeti alan hastaların çoğunluğunu yaşlılar ve kadınlar oluşturmakta olup, SF-36 yaşam kalitesi alt ölçek puanları genel olarak düşüktür. Hastaların GYA ve EGYA açısından büyük oranda bağımlı olduğu bulunmuştur. Evde sağlık hizmeti alan hastaların yaşam kalitesinin arttırılması için özellikle yaşlılara, düşük eğitim düzeyi ve geliri olanlara, bağımlılık düzeyleri yüksek olanlara, kronik hastalık sayısı çok olup, son zamanlarda fazla şikayeti bulunanlara rehabilitasyon başta olmak üzeri sağlık ve sosyal hizmetlerde öncelik verilmelidir. Hastalıklarının tedavisine, komplikasyonların ve bağımlılık düzeylerinin azaltılmasına yönelik çaba harcanmalıdır. Anahtar kelimeler: Evde sağlık hizmetleri, yaşam kalitesi, günlük yaşam aktiviteleriIntroduction-Aim: Along with the increasing elderly population in recent years, increases in the rates of disability and chronic illnesses have been observed and more and more people are becoming addicted to bedding. This causes an increase in the need for home care. The purpose of this study is to determine the level of life quality of the patients receiving health services at home and to evaluate the affecting factors in Samsun provincial centers. Material-Methods:This cross-sectional study was carried out in the provinces of Samsun especially districts of ilkadım, Canik and Atakum. The research group is composed of 18-year-old and older patients who live in these districts and who receive health services from Home Health Services (ESH) offered by the Ministry of Health. The study was terminated with a total of 204 patients enrolled in the ESH unit, including all patients who were able to cooperate, even if they had SVA, Alzheimer's and dementia. The data of the study were collected between 16.03.2016 and 06.06.2016 time period by the researcher's interview at the patients' homes. After receipt of the verbal consent of the patients who accepted to participate in the study, patients' sociodemographic and clinical characteristics data form which was developed by the researcher, the SF-36 Quality of life scale, ADL scale and IADL scale were used for data collection. Chi-square test, Student's t-test, Mann-Whitney U test, ANOVA test, Kruskal Wallis test and Spearman correlation test were used for statistical analysis. Statistical significance was accepted as p <0.05 for all tests. Results: 71.2% of the patients receiving health services at home were female, the median age of patients 80 years (min:23-maks:96) and 46% of the patients were illiterate. When compared to SF-36 Life Scale subscales of participants, the highest score was found in mental health (median: 52 min: 12- max: 92) and bodily pain (median: 45 min: 0- max: 90). The median value of all physical and social functioning, physical and emotional role restriction subscales was 0 (zero). It was determined that 58.8% of the patients were partially and 30.9% of them were fully dependent on activities ofdaily life (ADL), 30.9% of the patients were found to be partially dependent and 65.2% of them were fully dependent in the patients intsrumental activities of daily life (IADL). There was a negative relationship between the quality of life subscale scores and patients age, number of chronic illnesses, number of drugs used, ADL and IADL addiction levels, olso there was a positive relationship between the level of education and the quality of life subscale score. Conclusion-Recommendations: The majority of patients receiving health care at home consist of elderly and women, and the SF-36 quality of life subscale scores are generally low. It has been found that patients are largely dependent on ADL and IADL. Priority should be given to health and social services, especially rehabilitation, in order to increase the quality of life for the elderly who have more complaints, which have a low educational level and income, higher level of dependence, higher number of chronic diseases. Efforts should be made to treat diseases as much as possible and to reduce complications and addiction levels. Key words: Home health care, quality of life, activities of daily life