Yükseköğretim Kurumlarında Karbon Ayak İzinin Belirlenmesi: Iğdır Üniversitesi Örneği

Abstract

Üniversite yerleşkeleri, bünyesinde her türlü sosyokültürel faaliyetin gerçekleştiği ve öğrencilerin eğitim hayatları boyunca zamanlarının büyük bölümünü geçirdikleri bir yaşam merkezidir. Bu faaliyetler sonucunda yerleşkelerdeki atmosferik sera gazı seviyelerinin artması kaçınılmazdır. Ortaya çıkan sera gazı emisyonlarının belirlenmesinde en yaygın yaklaşımların başında “karbon ayak izi” gelmektedir. Karbon ayak izi, bir organizasyon veya bireyin yaptığı faaliyetler sonucu atmosfere salınan karbon dioksit ve diğer sera gazlarının dolaylı gösterimidir. Bu makale, Iğdır Üniversitesi Şehit Bülent Yurtseven yerleşkesindeki faaliyetlerinden kaynaklanan karbon ayak izi hesaplama aşamalarını ve azaltmaya yönelik önerileri ele almaktadır. Yapılan hesaplamalar, yerleşkenin çeşitli faaliyetlerini kapsamakta ve genel olarak kabul gören emisyon kapsamlarını içermektedir. Yerleşkenin karbon ayak izi hesaplamasında DEFRA kılavuzu kullanılmış ve hesaplama için temel yıl 2022 seçilmiştir. Iğdır Üniversitesi'nin 2022 yılındaki toplam karbon ayak izi yıllık ve alansal bazda, sırasıyla, 3679.66 tCO2e/yıl ve 1.27x10-3 tCO2e/m2 olarak hesaplanmıştır. Bu emisyonlar doğalgaz kullanımı, elektrik tüketimi, ulaşım, su tüketimi ve atık miktarı gibi faktörlerden kaynaklanmaktadır. En büyük emisyon kaynağı doğalgaz tüketimi (%37) olurken, minibüs taşımacılığı kaynaklı emisyonlar (%31) ikinci sırada yer almaktadır. Sonuç olarak, üniversiteler, farklı yetenek ve deneyimlere sahip insanları, gelişmiş araştırma olanakları ve kaynakları bir araya getirerek karbon ayak izinin ölçülmesi, kontrolü ve azaltmasına yönelik yenilikçi yaklaşımların belirlenmesinde önemli bir role sahiptir. Bu makale Iğdır Üniversitesi örneği üzerinden, bir üniversitenin sera gazı envanteri hazırlama sürecini, üniversitenin karbon nötrlüğe ulaşma olasılıklarını ve emisyon azaltma stratejilerini belirlenmesinde literatüre katkı sağlayacağı düşünülmektedir.