Toprakların Isısal Özellikleri ile Bazı Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri Arasında Regresyon Modellerin Belirlenmesi

Abstract

Toprakta sıcaklık alanının oluşumu ve ısı transferinin gerçekleşmesi toprakların ısısal özelliklerinin\rdeğişimi ile ilişkili olmaktadır. Isısal özellikler iklim faktörlerine ve toprak özelliklerine bağlı olarak\rdeğişmektedir. Bu araştırmada topraklarının hacimsel ısı kapasitesi, ısısal yayınım ve ısı iletkenliği katsayıları\rgibi ısısal özellikleri ile deneysel olarak daha kolay belirlenebilen bazı fiziksel ve kimyasal toprak özellikleri\r(EC, OM, Kil, Silt, Kum, HA, θ) arasında regresyon modeller oluşturulmuştur. Toprakların hacimsel ısı\rkapasitesiyle EC, OM, kil, silt, kum ve HA özellikleri arasında yapılan regresyon modelinin istatistiksel\ranlamlılık düzeyi (p=0.001) ve regresyon katsayısı (R2\r=0.76) yüksek olarak belirlenmiştir. Bağımsız\rdeğişkenlere hacimsel nem içeriğinin ( θ ) eklenmesi modellerin performasını (R2\r=0.77-0.99) yükseltmiş;\rθ, EC, OM, Kil, Silt, Kum, HA özelliklerini kapsayan regresyon modelinin istatistiksel anlamlılık düzeyi\r(p=0.000) ve regresyon katsayısı çok yüksek olarak saptanmıştır. Toprakların ısısal yayınım katsayısı ile\rEC, OM, Kil, Kum, Silt, HA, θ özellikleri arasındaki regresyon modelleri için R2\r=0.76 ve 0.79 (p=0.000\rve 0.002) olarak saptanmıştır. Regresyon modellerinin toprak özelliklerinin karesi, karekökü ve çarpımını\rkapsayan polinomlarla ifadesi modellerin performansını yükseltmiş; Kil, θ, Kil2\r, θ2\r, √OM (EC·HA), √Kil ,\rOM, OM2\r, HA toprak özelliklerini içeren model yüksek düzeyde istatistiksel anlamlılık (p=0.001) göstermiş\rve daha yüksek regresyon katsayısı (R2\r=0.90) ile karakterize edilmiştir. Isı iletkenliği katsayı ile Kil, Silt,\rKum, HA, θ toprak özellikleri arasındaki regresyon modelinin performansı yüksek (R2\r=0.71; p=0.001);\rθ, Kum, Kil, Silt, HA, EC2\r, OM2\r, HA2\r, θ, EC, √OM, parametreleri arasındaki modelin performansı ise\rçok yüksek (R2\r= 0.91; p= 0.012) olarak belirlenmiştir. Elde edilen regresyon modellerin, toprakların ısısal\rözelliklerinin tahmin edilmesinde uygulanabilirliği mümkün gözükmektedir.