Akidlerde Muhayyerlik Teorisi

Abstract

Bu çalışmamızda; akidlerde/sözleşmelerde birey iradesinin sağlıklı ve özgürce gerçekleşmesinde en temel hususlardan olan muhayyerlik teorisi ele alınmıştır. Akidlerde seçme, cayma ve onama iradesinin yer aldığı her husus muhayyerlik teorisinin bir konusudur. Yani muhayyerlik, akde taraf olanların her türlü seçimlik haklarını içeren ve akdin bağlayıcılığını etkileyen bir kavramdır. Bu nedenle muhayyerlik teorisinin akid teorisi içerisinde ele alınması ve birlikte düşünülmesi gerekir. Muhayyerlikler, akidlerin oluşumundaki kanunî şartlar içerisinde yer aldığı gibi, akidlerdeki şart koşma serbestisi çerçevesinde ilave şartlar şeklinde de yer alabilmektedir. Modern kanunlardaki seçimlik haklara da kaynaklık eden muhayyerlikler, sözleşmelerde kanun tarafından bireylere onama, cayma hakkı vb. şekillerde sunulmakta ve tarafların haklarını koruyucu bir husus olarak yer almaktadır. Muhayyerlik konusu ile ilgili şimdiye kadar yapılmış olan çalışmalar sınırlı kalmış olduğundan bu tez çalışması bütün muhayyerlikleri ele alıp, kısmen yeniden bir tasnife tabi tutarak hangilerinin hukukî zorunluluktan ve hangilerinin tarafların iradeleri sonucu olduğunu tespit etmeyi amaçlamıştır. Bunu yaparken de konunun hangi hukukî zemine yerleştiği tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu çalışmayı özel kılan husus, muhayyerlik teorisini genel manada tespit etmesi ve değişik akidlerde yer aldığı halde muhayyerlik olarak tanımlanmamış ancak şekil veya mana olarak muhayyerlik kavramının kapsamına dâhil edilebilecek hususları ortaya koymasıdır. Anahtar Sözcükler: Akid, muhayyerlik, irade, onama, cayma, seçme.

In this study; the theory of right of option (al-khiyar) was handled as one of the most fundamental matters in realization of the individual will healthy and freely in the contracts. Every point that related to the will of choose, withdrawal and approval is a subject of right of option (al-khiyar) theory. Namely, al-khiyar is a concept that includes all kinds of elective rights of the parties to a contract and affects the bindingness of it. Therefore, the theory of right of option (al-khiyar) should be handled in the theory of contract and they must be considered together. Right of Options (al-Khiyarat) are involved firstly in legal terms in the formation of contracts and secondly in additional requirements within the framework of freedom of stipulation in the contracts. As the source of the elective rights in modern law, rigt of options (al-khiyarat) are presented to individuals by law as the rights of approval, withdrawal etc. and they constitute an important point for the protection of the rights of both parties. Since all the studies so far about the right of option were limited, this study aims to investigate all kinds of options (al-khiyarat) and to reclassify them partially in order to identify which of them stem from legal obligation and which from the wills of both parties. When doing so, it is tried to be detected which legal ground this issue is based on. What makes this study special is that, it determines the theory of right of option (al-khiyar) overall on the one hand, and detects the elements in different contracts that could be included in the scope of the concept of al-khiyar in terms of form and meaning even though they weren't formerly defined as option, on the other. Key Words: Contract, the right of option (al-khiyar), will, approval,withdrawal, choose.