Karaçam Deresi Havzasının (Trabzon) Uygulamalı Jeomorfolojisi

Abstract

Bu çalışmada Karadeniz Bölgesi'nin Doğu Karadeniz Bölümü'nde yer alan Karaçam Deresi Havzası'nın (Trabzon) uygulamalı jeomorfolojisi incelenmiştir. Çalışma alanı su bölümü çizgileriyle sınırlandırılmış olup, yaklaşık 250 km² yüzölçümüne sahiptir. Havza idari yönden Trabzon ve Bayburt illeri sınırları içinde yer alır. Çalışma sahası Solaklı Çayı, Haldizen Deresi ve Karaçam Deresi'nin birleştiği Çamlıbel Boğaz vadisinden başlayıp 3000 metrelere varan arızalı bir topografyaya sahiptir. Arazinin arızalı bir görünüm göstermesinde akarsu aşındırma faaliyeti etkili olmuştur. Ayrıca sahanın yüksek kesimleri Pleistosen döneminde yaşanan buzullaşmaya maruz kalmıştır. Bu nedenle yüksek kesimlerde buzul morfolojisine ait aşınım ve birikim şekillerine rastlamaktadır. Çalışmanın amacı, havzada jeomorfolojik unsurlardan kaynaklı problemleri incelemek ve bu problemlere çözüm önerileri sunmaktır. Bu doğrultuda sahanın tüm jeomorfolojik birimleri incelenmiş, jeomorfolojik birimlerin insan faaliyetlerine doğrudan ve dolaylı etkileri araştırılmıştır. Araştırmada coğrafi bilgi sistemlerinin farklı yöntem ve tekniklerinden yararlanılmıştır. Ayrıca arazi çalışmaları sırasında gezi gözlem, fotoğraf çekimi ve kesit alma gibi çalışmalar da yapılmıştır. Böylece sahaya ait birçok harita üretilmiş ve analiz gerçekleştirilmiştir. Havza ülkemizin en büyük batolit kütlesi olan Kaçkar granitoyidi üzerinde yer almaktadır. Havza iklimi ılıman nemli okyanusal iklim olup bol yağışlıdır. Saha bu nedenle flüvyal süreçlerin altında şekillenmektedir. Bu nedenle araştırma sahasının ana jeomorfolojik üniteleri derince yarılmış vadilerden, yüksek eğimli yamaçlardan, önemli sırt ve dağlık alanlardan oluşmaktadır. Yapılan analizler sonucunda; inceleme alanının yaklaşık %68,8'i şiddetli çığ riskine, %25,6'sı çok yüksek riskli heyelan ve %26,2'si şiddetli derecede erozyon ile karşı karşıyadır. Buna karşı, taşkın riski ise havzanın çok küçük kısmında yüksek riskli çıkmıştır (0,239 km²). Ayrıca havzadaki tüm beşeri unsurların jeomorfolojik birimlerle olan ilişkileri açıklanmaya çalışılmıştır. Anahtar sözcükler: Uygulamalı Jeomorfoloji, CBS, Karaçam Deresi, Çığ, Heyelan, Erozyon.

In this study, the applied geomorphology of Karaçam Stream Basin (Trabzon) which is the Eastern part of the Black Sea Region was examined. The study area is limited by watershed and has a total area of 250 km². Administratively, the basin is located within the borders of Trabzon and Bayburt cities. The study area has a faulty topography, starting from Çamlıbel Defile valley, which is merged with Solaklı River, Haldizen Stream and Karaçam Stream reaching up to 3000 meters. The terrain showed a faulty appearance because of the fact that the stream erosion activity was effective. In addition, high sections of the area were subjected to glacialization during the Pleistocene era. Therefore, erosional and accumulation of glacial morphology are encountered in the higher parts of the terrain. The aim of the study is to examine the problems originating from the geomorphological elements in the basin and to present solutions to these problems. In this way, all the geomorphological units of the area were investigated and direct and indirect effects of geomorphological units on human activities were investigated. In the research, different methods and techniques of geographic information systems have been used. Moreover, during the field studies, trip observation, photographing and cross sectioning were also performed. Thus, many sort of maps belonging to the field were produced and analysed. The basin is located within the Kaçkar granitoid, which is the largest batholith mass of our country. The basin climate is mildly moist oceanic climate with abundant rainfall. For this reason, the field is shaped under the fluvial processes. Thus, the main geomorphological units of the study area consist of deeply split valleys, high slopes, important crest and mountainous areas. As a result of the analyses made; approximately 68.8% of the study area is subject to severe avalanche risk, 25.6% is in very high risk landslides and 26.2% is in severe erosion. On the other hand, the risk of flooding was high in the very small part of the basin (0,239 km²). Furthermore, the relationship between all human elements in the basin with the geomorphological units was tried to be explained. Key words: Applied Geomorphology, GIS, Karaçam Stream, Avalanche, Landslide, Erosion.