Eski Mardin'deki Türk Devri Mimarisinde Eyvan Kullanımı

Abstract

Eyvan biriminin; tanımına, mimarideki yeri ve önemine, kronolojik olarak tasnif edilmesine dair günümüze dek ciddi bir çalışmanın yapılmamış olması eyvan başlığı altında yapılacak tüm çalışmalarda büyük bir eksiklik oluşturmaktadır. Araştırma konusu olan Eski Mardin'deki mimari eserlerin eyvan birimlerinin incelemesinde de bu eksiklik hissedilmiştir. Zira Mardin'deki mimari yapılar hakkında günümüze dek yapılan çalışmalarda eyvan birimlerinin vurgulanmamış olmasında da bu eksiklik yer almaktadır. Dolayısıyla katalog kısmındaki mimari eserlerin eyvan birimlerine geçmeden önce, eyvanın tanımına yönelik yayımlanmış tüm çalışmalar incelenmiş ve mukayese edildikten sonra ölçüleri verilerek sadeleştirilmiş bir tanımlama yapılmıştır. İlk eyvan biriminin nerede ve hangi amaçla inşa edildiği kesin olarak bilinemediğinden, Türk-İslam devletlerinin eyvan birimini en erken hangi tarihte kullandığı da saptanamamıştır. Bu nedenle günümüze dek kullanılagelen eyvanların en erken tarihli olanından başlayarak, Eski Mardin'deki mimari eserlerde uygulanan eyvanlara kadarki süreç kronolojik olarak özetlenmiştir. Bilimsel veriler ışığında hazırlanmış bu tez çalışması ile mimari bir birim olan eyvanın; tanımı, kökeni, mimarlık bilimindeki yeri incelenmekte ve Eski Mardin'de yaygın olarak kullanılmasına dikkat çekilmektedir. Ayrıca tarihteki Türk devletlerinin oluşturduğu mimari gelenekte, eyvanın kullanım alanlarına değinilmiş ve Anadolu'ya gelişi özetlenmiştir. Eyvan biriminin Eski Mardin'deki Türk devletlerinin mimari eserlerine yansıması hususu, kullanım amaçlarına göre tasnif edilmiş ve kronolojik olarak sıralanıp her bir eyvan birimi etraflıca belirtilmiştir. Anahtar Sözcükler: 1 Eyvan, 2 Mimari, 3 Eski Mardin, 4 Türk Devletleri.

Iwan unit; in the architecture and importance to the definition, to be sorted in chronological order that has been a serious study of all under the heading be iwans studies constitues a major shortcoming. The former research subject of architectural works in old Mardin iwan was felt this deficiency in the review of units. Because architectural structures in Mardin until the present day about studies that have highlighted deficiencies in the iwan units. Therefore, the catalog of the architectural works of iwan units, all studies published for the definition of the iwan was studies and after measurements compare the simplified definition. Where and for what purpose the first unit of the iwan was built preciesely discerned, Turkish-Islamic States also use the earliest date the unit of iwan. So has the earliest one of common terminology starting iwan applied in architectural works in Old Mardin iwan summarized in chronological order to date process. In the ligt of scientific data, this thesis an architectural unit iwan, definition origins study the location being examined and the architecture to be used as common in Old Mardin. In additioni the Turkish States in the history of architectural tradition, addressed the areas and Anatolia iwans arrival. Iwan unit of Works of the Turkish State in Old Mardin reflected matters of architecture, according to their intended use has been sorted and chronologically sorted each iwan unit thoroughly. Key Words: 1 Iwan, 2 Architecture, 3 Old Mardin, 4 Turkish States.