Lozan Antlaşması Sonrası Oniki Ada Sorunu ve Türk-Yunan İlişkilerine Etkisi 1923-1947

Abstract

Ege Denizi'nin güneydoğusundaki Rodos ve Oniki Ada bulundukları yer itibariyle jeopolitik ve stratejik açıdan önemli konumdadır. Anadolu kıyılarına çok yakın olan bu adalar Türkiye'nin güvenliği açısından da önem arz etmektedir. 16. yüzyıldan Trablusgarp Savaşı sonuna kadar Türk hakimiyetinde olan Oniki Ada, 1912'de yapılan Uşi Antlaşması ile geçici olarak İtalya'ya bırakılmıştı. Bu Antlaşmada İtalya, işgalinde olan bu adaları Osmanlı Devleti'ne geri vereceğini belirtmişti. Ancak Balkan Savaşı'nın çıkması nedeniyle bu durum gerçekleşmemiş, bunun ardından Osmanlı Devleti I. Dünya Savaşı'nda mağlup olunca da adalar İtalya'da kalmaya devam etmiş, 1923 Lozan Antlaşması'yla da İtalya'nın hakimiyetine girmiştir. İtalya'nın 1930'larda yayılmacı politika izlemesi ve Oniki Adayı silahlandırmaya başlaması Türkiye'yi endişeye sokmuş ve II. Dünya Savaşı'nda tarafsız kalmasını etkilemiştir. II. Dünya Savaşı sonunda İtalya ile müttefikler arasında imzalanan 1947 Paris Barış Antlaşması ile Oniki Ada silahsızlandırılarak Yunanistan'ın egemenliğine girmiştir. Ancak Yunanistan'ın bu adaları silahlandırmaya başlaması Türkiye'nin güvenliğini tehdit etmeye başladı ve iki devlet arasında probleme neden oldu, dahası Yunanistan'ın Ege'de sahip olduğu adaları kullanarak egemenliğini genişletmeye çalışması da ayrıca bir tartışma konusu olmuştur. Yaptığımız bu çalışmada bütün bu konular ve sorunlar, antlaşmalar ve kaynaklar dahilinde ele alınarak anlatılmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Oniki Ada, Lozan Barış Antlaşması, Türk-Yunan İlişkileri, Ege Denizi.

Rhodos and Dodecanese Island, with their location in Aegean, are in a significant location geopolitically and strategically. These islands which are very close to the Anatolia also have importance in safeness of Turkey. Dodecanese Island which was under Turkish domination from 16th century to right after the Turco-Italian War, was left temporarily to Italy with the Treaty of Uşi in 1912. In this treaty Italy indicated that islands, which were under its own domination, were given back to the Ottoman Empire, though this wasn't done upon the outbreak of Balkan War. After that, when the Ottoman Empire was defeated in the First World War, islands were actually remained to Italy, and fell under Italian domination with the Treaty of Lausanne in 1923. In 1930s the expansionist policy of Italy and its work of arm to the Dodecanese Island made Turkey anxious and affected the being unbiased attitude of Turkey in the Second World War. After the Second World War, with the Paris Peace Treaty which was signed in 10 February 1947 between Italy and Allied Powers, the islands were unarmed and left to the sovereignty of Greece. But Greece tried to arm these islands and this matter started to threaten the safeness of Turkey and caused a problem between this two countries. Furthermore Greece tried to expand its sovereignty by using the islands it had in the Aegean Sea and also this was the other matter of debate. In this study these topics and troubles are discussed and tried to be explained with the helps of treaties and resources. Key Words: Dodecanese Islands, Lausanne Peace Treatment, Turkish-Greek Relations, the Aegean Sea.