Türk Dil Kurumu Kütüphanesi Türkçe Yazmaları Yz. A 142 Nolu Mecmû'a (Metin-İnceleme)

Abstract

Klasik Türk edebiyatı eserleri, biçim ve muhteva özellikleriyle zengin bir birikime sahiptir. Farklı eserleri bir arada toplayan mecmualar, bu birikimi yansıtan önemli eserlerdendir. Son yıllarda mecmua konusu kapsamında çok sayıda doktora ve yüksek lisans tez çalışması yapıldığı görülmektedir. Doktora tez konusunu belirlemek amacıyla yapılan araştırmalar sonucunda Türk Dil Kurumu Kütüphanesi Türkçe Yazmaları Yz. A 142 nolu mecmuaya ulaşılmıştır. Mecmuada manzum ve mensur çok sayıda metin yer almaktadır. Bu metinler, Türk Dil Kurumu Kütüphanesinde Yz. A 142/1 ile Yz. A 142/58 numara aralığında 52 ayrı eser olarak da kayıtlıdır. 353 varaktan oluşan mecmuanın muhtelif sayfalarına kaydedilmiş bilgilere göre nüshanın mürettibi, kendisini Hüsrev Paşa'nın imamı olarak tanıtan Seyyid Osman Efendi'dir. Mecmuanın 01b-05a sayfalarındaki fihristte belirli düzende 117 başlık yer almaktadır. Bunların 110'u mensur, 7'si manzumdur. Kıyâfetnâme, Fazîletnâme, Ahvâl-i Kıyâmet, Acâib-i Mahlûkât, Kostantin, Ayasofya, Mahmûd Paşa, Süleyman b. Abdülmelik, Cafer Bermekî, Hz. Süleyman, Yavuz Sultân Selîm, İncil'in tahrîfi ve Kabe'nin yapılış sebebi gibi konularıyla mecmuanın zengin içeriğe sahip olduğunu söylemek mümkündür. Tez kapsamında künyesi belirtilen mecmua, transkripsiyon alfabesiyle yazılmış; mecmuanın harf karakterleri ile imla hususiyetleri örneklerle gösterilmiş; mecmuadaki metinlerin biçim ve muhteva özellikleri incelenmiş; metnin doğru anlaşılması amacıyla eserin yazıldığı dönemde bilinen fakat günümüzde yaygın olarak kullanılmayan kelimelerden sözlük oluşturulmuştur. Çalışma ile mecmuaların bütün olarak incelenmelerinin önemine dikkat çekmek, söz konusu eserin biçim ve muhteva zenginliğini göstermek; mecmuadaki bilgilerden hareket ederek kaynaklarda adı geçmeyen, unutulmuş ya da eksik olarak neşredilmiş eserleri tanıtmak suretiyle Türk dili, edebiyatı ve tarihi literatürüne katkı sağlamak amaçlanmaktadır.

The works of classical Turkish literature have a rich accumulation of form and content. Mecmuas, which collect different works together, are among the important works reflecting this accumulation. In recent years, it is seen that many doctoral and master's thesis studies have been carried out within the scope of the subject of mecmua. As a result of the researches carried out to determine the subject of the doctoral thesis, the Turkish Language Institution Library Turkish Manuscripts Yz. A 142 numbered mecmua was reached. There are many texts in poety and prose. These texts can be found in the Library of Turkish Language Institution in Yz. A 142/1 to Yz. A 142/58 as 52 separate works. According to the information recorded on various pages of the 353-volume manuscript, the author of the manuscript is Seyyid Osman Efendi, who introduces himself as the imam of Hüsrev Pasha's. In the fihrist on pages 01b-05a, there are 117 titles in a certain order. 110 of these are in prose and 7 in poetry. It is possible to say that the manuscript has a rich content with subjects such as Kıyâfetnâme, Fazîletnâme, Ahvâl-i Kıyâmet, Acâib-i Mahlûkât, Kostantin, Hagia Sophia, Mahmûd Pasha, Süleyman b. Abdülmelik, Cafer Bermekî, Hz. Süleyman, Yavuz Sultân Selîm, the destruction of the Bible and the reason for the construction of Kabe. Within the scope of the thesis, the mecmua is written with the transcription alphabet; the letter characters and spelling features of the mecmua are shown with examples; the form and content features of the texts in the mecmua are analysed; a dictionary is created from words that were known at the time the work was written but are not commonly used today in order to understand the text correctly. With this study, it is aimed to draw attention to the importance of examining the compilations as a whole, to show the richness of the form and content of the work in question, and to contribute to the literature of Turkish language, literature and history by introducing works that are not mentioned in the sources, forgotten or incompletely published, based on the information in the compilations.