Tarımsal Kooperatiflerin Sürdürülebilirliği Konusunda Yapılan Araştırmaların Bibliyometrik Analizi

Abstract

Kooperatifler ekonomik, sosyal ve çevresel boyutlarda sürdürülebilir kalkınmaya önemli katkılar sağlamaktadır. Birleşmiş Milletler (BM) tarafından 2030 yılına kadar gerçekleştirilmesi amaçlanan Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerine (SKH) ulaşılmasında da kooperatifler kilit rol oynamaktadır. Dünyada mevcut kooperatiflerin %40'ını ve kooperatif ortaklarının yaklaşık yarısını tarım kooperatiflerinin oluşturması, tarım kooperatiflerinin kooperatifçilikteki önemini açıkça göstermektedir. Tarımın sürdürülebilirliği üzerinde oldukça etkili olan tarım kooperatiflerinin de sürdürülebilir bir yapıya sahip olması kritik bir gerekliliktir. Bu çalışmanın amacı tarım kooperatifleri ve sürdürülebilirlik konusunda literatürün bibliyometrik analiz yöntemiyle ortaya konulmasıdır. Çalışmada, Web of Science veri tabanında “Agriculture cooperatives” ve “Sustainable” anahtar kelimeleri kullanılarak yapılan tarama sonucunda 1,359 yayına ulaşılmış ve veriler VOSviewer programı ile analiz edilmiştir. Yapılan analiz neticesinde elde edilen bulgular, sürdürülebilir tarım kooperatifleri konularında 2019 yılından sonra yayınlanan literatür sayısında önemli bir artış olduğunu göstermektedir. Dünyada önemli bir artış trendine sahip olan tarım kooperatiflerinin sürdürülebilirliği konusunda Türkiye literatüründe önemli bir boşluk bulunduğu belirlenmiştir. Yapılan araştırmaların BM SKH ile güçlü bir ilişki gösterdiği ve özellikle SKH 02 (Açlığa Son), SKH 15 (Karasal Yaşam) ve SKH 13 (İklim Eylemi) hedefleri üzerine yoğunlaştığı belirlenmiştir. Yapılan araştırmaların büyük çoğunluğu Çin, ABD, Almanya, İspanya ve İngiltere gibi tarım kooperatiflerinin yaygın ve gelişmiş olduğu ülkelerde yoğunlaşmaktadır. Buna karşılık, gelişmekte olan ülkelerde bu alandaki çalışmalar oldukça sınırlı düzeydedir. Araştırmaların daha çok tarım kooperatifçiliğinin geliştiği ülkelerde yapılmış olması, gelişmekte olan ülkelerdeki bilimsel bilgi eksikliğini ve tarımsal kooperatifleşmenin bu bölgelerde yeterince ilerlemediğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, gelişmekte olan ülkelerdeki kurumlarla sağlanacak uluslararası iş birlikleri hem bu ülkelerdeki bilimsel çalışmaları hem de tarımsal kooperatifleşme süreçlerini olumlu yönde destekleyecektir. Yapılan araştırma, tarım kooperatiflerinin sürdürülebilirliği ile ilgili literatürdeki boşlukları ve gelecekteki araştırma yönlerini ortaya koyarak, politika yapıcıların bu alandaki stratejileri daha etkili bir şekilde şekillendirmelerine yardımcı olacak ve aynı zamanda bu alandaki akademik çalışmalara da yol gösterici olacaktır.