Orta Karadeniz Geçit Bölümünde Yetiştirilebilecek Ekmeklik Buğday (Triticum Aestivum L.) Çeşitlerinde Verim, Verim Unsurları ve Kalite Kriterlerinin Belirlenmesi Üzerine Bir Araştırma

Abstract

iORTA KARADENİZ GEÇİT BÖLÜMÜNDE YETİŞTİRİLEBİLECEK EKMEKLİKBUĞDAY (Triticum aestivum L.) ÇEŞİTLERİNDE VERİM, VERİM UNSURLARIVE KALİTE KRİTERLERİNİN BELİRLENMESİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMAÖZETBu araştırma; Havza-Merzifon ekolojik koşullarına uygun ekmeklik buğdayçeşitlerinin geliştirilmesi amacı ile 2003-2004 yıllarında Samsun Havza ilçesi Eymirköyünde ve 2004-2005 yıllarında ise Amasya ili Merzifon ilçesi Sarıköy'de çiftçitarlalarında yürütülmüştür. Tesadüf blokları deneme deseninde 3 tekrarlamalıolarak yürütülen bu araştırmada 16 buğday çeşidi (Alpu-01, Yıldız-98, Çetinel-2000, Harmankaya-99, Atay-85, Sultan-95, Altay-2000, Bezostaja-1, Sönmez-2001, Pehlivan, Bağcı-2002, Kınacı-97, Göksu-99, Konya-2002, Sakin ve Canik-2003) kullanılmıştır.Araştırmada, incelenen agronomik ve morfolojik özelliklerden bitki boyu 76.78-94.47 cm (Göksu-99 ve Sönmez-2001), başak uzunluğu 8.87-12.28 cm (Göksu-99 ve Yıldız-98), başakta başakçık sayısı 9.75-12.72 adet (Göksu-99-Yıldız-98),başakta tane sayısı 34.32-54.27 adet (Bezostaja-1-Yıldız-98), metrekarede başaksayısı 247.67-457.83 adet (Canik-2003-Harmankaya-99) ile çeşitler arasındap<0,01 düzeyinde önemli çıkmıştır. Tane verimi Havza lokasyonunda çeşitlerortalaması 505,16 kg/da ve en yüksek verim 686.20 kg/da ile Atay-85 çeşidindenalınmıştır. Merzifon lokasyonunda ise ortalama 429,99 kg/da iken Canik-2003hariç diğer çeşitler aynı grupta yer almıştır.Araştırmada incelenen kalite özelliklerinden, 1000 tane ağırlığı Havzalokasyonunda ortalama 45.19 g olurken, Merzifon lokasyonunda 34.69 g olmuştur.Hektolitre ağırlığı Havza lokasyonunda ortalama 77.38 kg, Merzifon lokasyonundaortalama 73.74 kg, Zeleny sedimantasyon değeri Havza lokasyonunda ortalama35.60 ml, Merzifon lokasyonunda, 40.58 ml ve gluten oranı Havza lokasyonundaortalama % 39.41, Merzifon lokasyonunda ise ortalama % 36.03 olmuştur.Buğday çeşitlerinin tane verimi ile incelenen karakterler arasındaki korelasyonkatsayıları bitki boyu (r=0.372**), başak uzunluğu (r=0.308**), başakta başakçıksayısı (r=0.263**), m²'de başak sayısı (r=0.285**), bin tane ağırlığı (r=348**) olumluve çok önemli çıkarken, hektolitre ağırlığı (r=0.181) ve gluten oranı(r=0.025)olumlu-önemsiz, sedimantasyon değeri ise (r=-0.007) olumsuz-önemsizolmuştur.Anahtar kelimeler: Buğday, tane verimi, lokasyon, kalite, verim unsurları.iiA RESEARCH ON DETERMINATION OF YİELD, COMPONENTS AND QALİTYCRİTCRİA OF BREAD WHEAT (Triticum aestivum L.) CULTİVARS WHİCHCAN BE GROWN AT THE TRANSITION ZONE OF THE MİDDLE BLACK SEAREGİONABSTRACTThis study was carried out to develop bread cultivars, which are suitable for theecological conditions of Havza-Merzifon in 2003-04 in Eymir/Havza and 2004-05in Sarıköy/Merzifon at farm conditions. The research which was conducted inrandomized block design with 3 replications, consistrof sixteen genotypes (Alpu-01,Yıldız-98, Çetinel-2000, Harmankaya-99, Atay-85, Sultan-95, Altay-2000,Bezostaja-1, Sönmez-2001, Pehlivan, Bağcı-2002, Kınacı-97, Göksu-99, Konya-2002, Sakin and Canik-2003) as the wheat material.Some of investigated agronomic characteris were determined as 76.78-94.47 cm(Göksu-99-Sönmez-2001) for plant height, 8.87-12.28 cm for spikelenght(Göksu-99-Yıldız98), 9.75-12.72 number of spikelet per spike, 34.32-54.27for number of seeds per spike (Bezostaja-1-Yıldız-98) and as 247.07-457.83 fornumber of spikes per m²(Canik-2003-Harmankaya-99) and significant differenceswere determined between cultivars at p<0.01. The mean yield of the cultivars were505.16 kg/da and the highest yielding cultivars were Atay-85 with 686.20 kg/da atthe location Havza. Besides at the location Merzifon the mean yield of cultivarswere 429.99 kg/da and exlusively Canik-2003 all other cultivars were situated inthe same group.Some of investigated quality characters were determined as 45.19 g for1000 grain weight at the Havza, as 34.69 g for grain weight at the Merzifon, as77.38 kg for hectoliter weight at the Havza, as 73.74 kg, for hectoliter weight at theMerzifon, as 35.60 ml for sedimantation values at Havza, as 40.58 ml forsedimentation volue at Merzifon, as 39.41g, for gluten rate at Havza as 40.58 mlfor sedimentation volue at Merzifon, as 39.41 g, for gluten rate at Havza, as 36.03g, for gluten rate at Merzifon.The correlation coefficients between yield of cultivars and investigatedcharacters were calculated as r=0.372** for plant height, as r=0.308** for spikelenght, as r= 0.263** for number of spikelet per spike, as r=0.285** for number ofspikes per m², as r=0.348** 1000 grain weight (positively and significant) asr=0.181 for hectoliter weight, as r=0.025 gluten rate (positively non significant) andas r= - 0.007 for sedimentation values (negative, non significant).Key words: Bread wheat, grain yield, location/environment, quality, yieldcomponents.