Sezaryen Öncesi Riskli Gebelere Stres Topu Uygulamasının Kaygı ve Fetal Kalp Hızı Üzerine Etkisi: Randomize Kontrollü Bir Çalışma

Abstract

Bu araştırma riskli gebelere sezaryen doğum öncesinde stres topu uygulamasının kaygı ve fetal kalp atım hızı düzeylerine etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma iki gruplu, paralel, ön test-son test tasarımda ve tek kör randomize kontrollü deneysel bir çalışma olarak Ekim 2024-Şubat 2025 tarihleri arasında Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezinin Kadın Hastalıkları ve Doğum Servisinde yürütülmüştür. Çalışmaya alınma kriterlerine uyan 88 riskli gebe rastgele müdahale ya da kontrol grubuna ayrılmıştır. Araştırmanın verileri 'Kişisel Bilgi Formu', 'Durumluk Kaygı Ölçeği' ve 'Gebeye ve Bebeğe Ait Bulguların Değerlendirilmesi Formu' ile toplanmıştır. Müdahale grubundaki gebeler sezaryen doğum öncesi serviste kaldığı süreçte başlayıp ameliyathane preop odasında geçen süreç boyunca her 5 dakikalık dinlenme periyotlarının ardından 1 dakika stres topu uygulaması yapmıştır. Kontrol grubundaki gebelere ise rutin bakım dışında herhangi bir müdahale yapılmamıştır. Veriler tanımlayıcı istatistikler, Pearson ki-kare testi, Fisher testi, bağımsız iki örneklem t testi, bağımlı örneklem t testi, tekrarlı ölçümlerde çift yönlü varyans analizi, Bonferroni post-hoc testi ve etki büyüklüğü hesaplamaları ile değerlendirilmiştir. Müdahale ve kontrol grubundaki gebelerin ön test durumluk kaygı düzeyleri istatistiksel olarak benzer iken (p=0.477), stres topu uygulaması sonrası müdahale grubunun durumluk kaygı düzeyi, kontrol grubuna göre anlamlı olarak daha düşük bulunmuştur (p<0.001). Müdahale grubunda stres topu uygulaması sonrası fetal kalp atım hızı anlamlı olarak artarken (p=0.004), kontrol grubunda anlamlı bir değişiklik olmamıştır (p=0.304). Öte yandan yaşam bulguların posttest ölçümleri açısından gruplar arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır (p>0.05). Yapılan ileri analizde durumluk kaygı için grup etkisinin (p<0.001) ve grup × zaman etkileşiminin (p <0.001); fetal kalp atım hızı için grup × zaman etkileşiminin (p=0.003) anlamlı olduğu saptanmıştır. Araştırmanın sonucunda müdahale grubuna uygulanan stres topu müdahalesinin riskli gebelerde sezaryen öncesi kaygı düzeyini azalttığı ve fetal kalp atım hızını artırdığı ortaya çıkmıştır. Stres topu uygulaması, riskli gebelerin kaygı yönetiminde non-farmakolojik, non-invaziv, ucuz, kolay ve etkili bir yöntem olarak kullanılabilir.This study was conducted to evaluate the effects of stress ball use on anxiety and fetal heart rate in pregnant women with pregnancy-related risk factors before cesarean delivery. The study was conducted as a two-group, parallel, pretest-posttest design and single-blind randomized controlled experimental study between October 2024 and February 2025 in the Gynecology and Obstetrics Service of Ondokuz Mayıs University Health Practice and Research Center. The 88 risky pregnant women who met the inclusion criteria were randomly assigned to the intervention or control group. The data of the study were collected with 'Personal Information Form', 'State Anxiety Scale' and 'Evaluation of Findings of Pregnant Women and Infants Form'. Pregnant women in the intervention group performed stress ball exercises for 1 minute following each 5-minute rest period, starting during their stay in the preoperative service area and continuing throughout the time spent in the operating room preoperative unit prior to cesarean delivery. Pregnant women in the control group did not receive any intervention other than routine care. The data were evaluated using descriptive statistics, Pearson's chi-square test, Fisher's exact tests, independent two-sample t-tests, dependent sample t-tests, two-way analysis of variance for repeated measures, Bonferroni post-hoc tests, and effect size calculations. While the pretest state anxiety levels of the pregnant women in the intervention and control groups were statistically similar (p=0.477), the state anxiety level of the intervention group after the stress ball application was found to be significantly lower than that of the control group (p<0.001). Fetal heart rate increased significantly after stress ball application in the intervention group (p=0.004), whereas there was no significant change in the control group (p=0.304). On the other hand, no significant difference was found between the groups in terms of posttest measurements of vital signs (p>0.05). Further analysis revealed significant group effect (p<0.001) and group × time interaction (p<0.001) for state anxiety and significant group × time interaction (p = 0.003) for fetal heart rate. As a result of the study, it was revealed that the stress ball intervention applied to the intervention group decreased the level of anxiety before cesarean section and increased the fetal heart rate in risky pregnant women. Stress ball application can be used as a non-pharmacologic, non-invasive, inexpensive, easy and effective method for anxiety management of risky pregnant women.