Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [43b-87b]

Abstract

Merzifonlu Muallim İbrâhîm Cûdî, 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başlarında yaşamıştır. Hayatı hakkında kaynaklardan edinilen bilgilere göre 1850'de Merzifon'da doğmuştur. Trabzonlu İbrâhîm Cûdî ile karıştırılmaması için Merzifonlu veya Merzifonî olarak da anılır. Klasik Türk edebiyatı geleneği, 19. yüzyılın sonlarında tükenmeye başlamış ve bu geleneği kısmen de olsa devam ettirip eser veren çok az sayıda şair kalmıştır. Merzifonlu İbrâhîm Cûdî, her ne kadar dîvân edebiyatı geleneğine uygun eserler verse de az çok bulunduğu dönemden etkilendiğini dîvânında görmek mümkündür. Eserde dîvân edebiyatı izlerini barındıran örnekler olduğu gibi, yaşadığı dönemde edebiyata yeni yeni giren birtakım gelişmelerden de etkilenerek yazdığı şiirler yer almaktadır. Dîvân, her iki geleneği yansıtması bakımından önemlidir. İbrâhîm Cûdî Dîvânı'nın mürettep bir dîvân özelliği taşıdığı söylenebilir. İçerisinde tevhid, münacat, naʿt, mersiye, kaside, musammat, gazel, kıtʿa, rubai, ramazaniye, hezel, latife gibi nazım şekilleri ve türleri vardır. Çalışmada Cûdî Efendi'nin hayatı hakkında kısaca bilgi verilerek şekil, imlâ ve yazma nüshanın özellikleri bölümlerinde eser hakkında değerlendirmelere yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ise çeviriyazılı metin yer almaktadır. Çalışmanın sonunda da sözlüğe yer verilmiştir. Cûdî Dîvânı'nın 19. yüzyıl kültür ve etkilerini yansıtması açısından önemli olduğu düşünülmektedir. Anahtar Sözcükler:İbrâhîm Cûdî, 19. yüzyıl, dîvân, Amasya,dîvân şiiri.

Merzifonlu Muallim İbrâhîm Cûdî lived between end of the 19th century and beginning of the 20th century. According to informations which from sources, he was born in 1850, in Merzifon. He is remembered as Merzifonlu or Merzifoni, for not confusing him with Trabzonlu İbrahim Cudi. Tradition of classical Turkish literature begun to coming to an end and there are few poets who carried on this tradition partially and wrote books. Much as Merzifonlu İbrâhîm Cûdî wrote books suitable for tradition of divan literature, in his divan, it is possible to see that he more or less affected by his period. There are poets that he affected by some development which were entering the literature in his period and examples which contains features of divan literature. Divan is important because it reflects both traditions. İbrâhîm Cûdî Dîvânı has a feature of ranked divan. There are forms and types of verse like tevhid, münacat, naʿt, mersiye, kaside, musammat, gazel, kıtʿa, rubai, ramazaniye, hezel, latife. In the work, evaluations are given which about the work in features of spelling and writing copy part, with giving short information about Cûdî Efendi's life. In the third part, there is translated text. At the end of the work, there is a dictionary. Cûdî Dîvânı is important because of reflecting effects and culture of the 19th century. Keywords: İbrâhîm Cûdî, 19th century, dîvân, Amasya, divan poetry.