Tayyibetü'n-Neşr Şerhlerine Dair Bir İnceleme (Mûsâ Cârullah Örneği)

Abstract

Bu çalışmada, on kırâate dair temel kaynak değeri taşıyan ve ezberlenmesi kırâat eğitim-öğretiminde teâmül haline gelen Tayyibetü'n-Neşr ve Mûsâ Cârullah Bigiyef'in esere yazdığı şerh özelinde Tayyibe şerh geleneği ele alınmıştır. Osmanlı medreselerinde ders kitabı olarak da yerini almış olan Tayyibetü'n-Neşr'in hem edebî hem de teknik boyutu söz konusudur. Dolayısıyla eserin, şerhleri ya da içerdiği konulara ilişkin başka yardımcı mensur çalışmalar olmadan anlaşılması neredeyse imkansızdır. Tayyibetü'n-Neşr, günümüzde başta Türkiye olmak üzere, Mısır ve Suriye gibi birçok İslâm coğrafyasında hala okutulmakta ve ezberlenmektedir. Türkiye'de kırâat eğitim-öğretimi yapan merkezlerde, manzûmeyi anlamaya yönelik olarak zaman zaman İbn Nâzım, en-Nüveyrî ve Aşıkkutlu şerhlerine başvurulmaktadır. Cârullah şerhi de diğer şerhler gibi manzûmenin şifrelerini çözmeye matuf bir çalışmadır ancak müellifinin şöhretine mütenasip bir yaygınlık kazanamamıştır. Mûsâ Cârullah, İslâm dünyasının 20. yüzyılda yetiştirdiği, özgün ve özgür fikirleriyle dikkat çeken âlimlerindendir. Yaşadığı dönemin oryantalistlerinin Kur'ân, mushaf ve kırâatlere dair önyargılı yayınları ve görüşleri, onu kırâatler ve mushaflar hakkında derinleşmeye sevk etmiştir. Kahire'de öğrenciliği döneminde Kur'ân tarihi ve mushaflar üzerine önemli çalışmalar yapan müellif, medreselerde okutulur düşüncesiyle de Kur'ân ve kırâat ilmiyle ilgili olarak Tayyibetü'n-Neşr'i şerh etmiştir. Bu çalışmada Tayyibetü'n-Neşr ve şerhleri tanıtılıp söz konusu şerh metodik açıdan tahlil edilecektir. Bunun yanında Tayyibe, kırâat ilminde bir sisteme isim olduğundan tarîk kavramına altyapı mahiyetinde değinilecektir.

In this study we have focused on Tayyiba al-Nashr which is the core source of the science of reading Quran and dealt with the tradition of commentary on Tayyiba, specifically Musa Carullah Bigiev's commentary. Tayyiba al-Nashr, which was also the textbook of the Ottoman madrasas', has literary and technical dimensions. Therefore it is almost impossible to comprehend the work without commentaries or other auxiliary works concerning the subjects it contains. Tayyiba al-Nashr is still being taught and memorized in many of the Islamic geographies such as Turkey, Egypt and Syria. Centers, that make education on the science of reading Quran, in our country sometimes refer to Ibn Nâzım's, an-Nuwayrî's and Aşıkkutlu's commentaries on Tayyiba. In this context, Musa Cârullah's commentary on Tayyiba is also another considerable commentary like other commentaries, but Musa Cârullah's commentary is not known sufficiently despite his fame. Mûsâ Cârullah is a scholar, who the Islamic world has cultivated in 20. century, that draws attention with his original and free ideas The prejudiced publications and views of the Orientalists on the Qur'an and Mushaf led him to deepen on the science of reading Quran. The author, who has made important studies on the history of Qur'an during his studenthood in Cairo, also published a commentary on Tayyiba al-Nashr. In this PhD study Tayyiba al-Nashr and its commentaries will be introduced then the commentary of Musa Carullah will be analyzed methodologically.