Eski Uygur Türkçesiyle Çaştanı Bey Masalı (Giriş-Metin-Çeviri-Notlar-Dizin-Tıpkıbasım)

Abstract

Budist inanışa göre Çaştanı Bey, ülkesini şeytanların getirdiği hastalık ve sıkıntıdan kurtaran bir hükümdardır. Çaştanı Bey Masalı'na ait belgeler Daśakarmapathaavadānamālā isimli eserin dokuzuncu bölümünde yer almaktadır. Bu eser Budizm'de kaçınılması gereken on kötü günahı anlatır. Dokuzuncu günah içinde yer alan ilgili belgelerde Çaştanı Bey'in, ülkesine hastalık ve sıkıntı getiren şeytanlarla yaptığı mücadeleler ve bu mücadeleler sonucunda nasıl Buda olduğu anlatılmaktadır. Eser Şılazın Praşnıkı tarafından Toharcadan Uygurcaya çevrilmiştir. Ancak eserin başka dillerde bir paraleli ele geçmemiştir. Tek nüshası Eski Uygur Türkçesiyle yazılmış olanıdır. Esere ait belgeler Berlin (15 belge) ve Petersburg'ta (1 belge) korunmaktadır. Bu belgeler üzerinde ilk çalışmayı Müller yapmıştır. Saffet Bey, Müller'in transkripsiyonuna dayanarak Mz. 670 numaralı belgeyi Türk Yurdu Dergisi'nde Türkçeye aktarmıştır. Bu tez çalışması Giriş, Metin, Çeviri, Notlar, Dizin ve Tıpkıbasım bölümlerinden oluşmaktadır. Metin bölümünde Çaştanı Bey Masalı'na ait belgelerin yazıçevrimi ve harfçevrimi yer alır. Çeviri bölümünde metin, önceki çevirilerden de faydalanılarak Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Notlar bölümünde bazı kelime ve ifadelerin açıklamaları yapılmıştır. Dizin bölümünde metindeki bütün kelimelerin dizini yapılarak kelimelerin Türkiye Türkçesi karşılıkları yazılmıştır. Tıpkıbasım bölümünde ise metindeki sıra esas alınarak belgelerin fotoğrafları sıralanmıştır. Anahtar Kelimeler: Çaştanı Bey Masalı, Eski Türkçe, Budizm, Uygurca, UygurlarAccording to the Buddhist belief, Çaştanı Bey is an emperor who saved his country from distess and disease that devils brought. The documents belonging to the Çaştanı Bey Story are in the ninth chapter of the work named 'Daśakarmapathaavadānamālā'. This work tells us the worst ten sin that should be avoided in Buddhism. It is told in the relevant documents in the ninth sin that how Çaştanı Bey fights with the devil bringing distress and disease and how he becomes a buddha as a result of this struggle. This work has been translated from Tocharian to Uigur by Şılazın Praşnıkı. But, no equivalent work was found in other languages. The only copy has been written in Uyghur Turkish. Documents pertaining to the work are protected in Berlin (15 documents) and Petersburg (1 document). Müller has been the first who study on these documents. Mr. Saffet, based on the transcription of Müller, transferred Mz. the document numbered 670 into Turkish in the' Türk Yurdu Dergisi'. This thesis consists of Introduction, Text, Translation, Notes, Index, and Facsimile section. In the Text section, transcription and transliteration of the documents belonging to Çaştanı Bey takes place. In the translation section, the text was transferred to Turkey Turkish benefiting from previous translations. Some words and phrases were explained in the notes section. In the index section, all words in the text were listed and the Turkey Turkish meanings were written. In the facsimile section, photos of the documents were listed based on the place in the text. Keywords: Çaştanı Bey Story, Old Turkish, Buddhism, Uigur Language, Uighurs