Eski Anadolu Türkçesi Metinlerinde Devrik Cümle Meselesi

Abstract

Bu çalışmada Eski Anadolu Türkçesi metinleri olan Âşık Paşazâde Tarihi, Tazarru'nâme, Gülistan Tercümesi, Tarih-i İbn-i Kesîr Tercümesi, Tarih-i İbn-i Kesîr Tercümesi (4. Cilt, 1. Kısım), Tarih-i İbn-i Kesîr Tercümesi (4. Cilt, 2. Kısım) incelenmiştir. İnceleme bölümünde, metinlerde geçen devrik cümleler önce telif ve tercüme olarak iki ana başlığa ayrılmıştır. Daha sonra her ana başlık, yükleminin türüne ve yapısına göre devrik cümleler olarak ikiye ayrılmıştır. Yükleminin türüne göre devrik cümleler olan fiil ve isim cümleleri, yüklemden sonra gelen ögelerine göre sınıflandırılmıştır. Devrik cümleler yapıları bakımından basit isim ve fiil cümleleri ile şartlı birleşik, iç içe birleşik ve ki/kim'li birleşik cümleler olarak incelenmiştir. Özellikle birleşik cümlelerin çok değişik ve esnek dizimleri tespit edilmiştir. Ancak hiçbir devrik dizimin rastgele ve kuralsız olduğu görülmemiştir. Metinlerde geçen bütün devrik cümleler belli bir kalıptadır.Tezde, devrik dizim sadece cümle düzeyinde ele alınmıştır. Yüklem ardı ?konum?lanmanın (bir üslup özelliği olmakla birlikte) sadece konuşma dilinde değil, yazı dilinde de kullanıldığı belirlenmiştir.

In this study, Âşık Paşazâde Tarihi, Tazarru?nâme, Gülistan Tercümesi, Tarih-i İbn-i Kesîr Tercümesi, Tarih-i İbn-i Kesîr Tercümesi (4. Cilt, 1. Kısım), Tarih-i İbn-i Kesîr Tercümesi (4. Cilt, 2. Kısım) were examined which are Old Anatolian Turkish texts. In the examination part, the inverted sentences found in the texts were divided into two main titles as original and translation firstly. After that, every main title was divided into two parts according to the type of the predicate and the structure of the predicate. Verb and noun sentences are the type of predicate. These sentences were classified according to the elements coming after the predicate. Inverted sentences were examined as simple noun and simple verb sentences; conditional united, one inside the other united and united with ?ki/kim? sentences according to the structure. Various and flexible compositions of the united sentences have been determined. However, it has been found out that none of the inverted composition is random and irregular, the inverted sentences found in the texts are in certain form.In this thesis, inverted composition was only considered on a sentence level. It was determined that locating after the predicate (being one of the characteristics of style) was not only used in spoken language but also used in written language.