Türk İslam Minyatürlerinde Simurg Tasviri ve İkonografisi

Abstract

Simurg tasviri 13. yy'dan itibaren ve bilhassa 16. yy'da, başta Şehnâme yazmaları olmak üzere çok sayıda ve çeşitli minyatürlü elyazmasına konu olmuştur. İkonografik içeriğiyle masal ve efsanelerde derin anlamları haiz Simurg, en fazla tasviri yapılmış mitolojik yaratıklardan biri ve aynı zamanda en fazla resmedilmiş efsanevi bir kuştur. Simurg'un tarihsel süreç içerisinde pek çok farklı konular içeren elyazmalarında farklı rollerde ya da doğrudan kendisiyle ilgili olmayan hikâye ve metinlerde kompozisyonu tamamlayıcı figürler halinde resmedilmiş olması ihtiva ettiği mana zenginliğinden kaynaklanmaktadır. Bu bağlamda, Simurg sadece mebzulen minyatürlerde resmedilmiş olmasıyla değil, ibret timsali hususiyetleriyle de dikkat çekmektedir.Ekseriyetle İran minyatür ekollerinde uygulama alanı bulan Simurg tasvirinin mitolojik kökeninin göz önünde bulundurulması bu durumu anlaşılır kılmaktadır. Ancak her ne kadar söz konusu ekollerde yaygın olarak işlenmişse de başta Osmanlı minyatür ekolü olmak üzere İslam coğrafyasının diğer ekollerini de etkilemiştir. Bu hususta Simurg'un mitoloji, felsefe, edebiyat gibi pek çok alana hitap eden kapsamlı ifade gücüyle bağlantısı nispetinde bir değerlendirme yapılmasının, konunun daha anlaşılır kılınmasını sağlayacağı düşünülmektedir.Bu noktadan hareketle Simurg'un minyatürlere konu olan ikonografik geçmişi öncelikli olarak ele alınmış olup sonrasında minyatür örnekleri üzerinden analiz yapılmıştır.Anahtar Kelimeler: Simurg, minyatür, tasvir, ikonografi, üslup.

Image of Simurgh was subjected to various manuscripts with miniatures beginning from 13th century, especially Shahnama copies in 16th century. With its iconographic content Simurgh which has deep effects in tales, legends, is the most depicted mythological creature and the most figured legendary bird. In historical process, to be depicted in different manuscripts with different roles or as completing figures of composition in stories and texts which have not direct connection with Simurgh, result from opulence of senses of Simurgh. In this context, Simurgh draws attention not only to be mostly depicted in miniatures but also with exemplary peculiarities.It is understandable with mythological origin of Simurgh which was mainly depicted in miniature schools of Iran. Although rich examples of these schools, Simurgh affected other miniature schools in geography of Islam especially Ottoman miniature school. About this subject it is important to consider Simurgh with its comprehensive relationship of myhtology, philosophy and literature.At this point, Simurgh was undertook with its iconographic past which was subjected to miniatures, and then analysed with miniature examples of it.Key Words: Simurgh, miniature, image, iconography, style.