Türkiye'de Program Değerlendirme İle İlgili Problemler (Samsun İli Örneği)

Abstract

Bir eğitim programı işlevsellik, esneklik, bilimsellik, uygulanabilirlik gibi taşıması gereken tüm özelliklere, etkin bir program değerlendirme süreci sonucunda sahip olur. Etkin bir program değerlendirme, sistematik, bilimsel ve geniş kapsamlı değerlendirme çalışmaları ile mümkündür. Bu araştırmanın amacı, Samsun ili örneği üzerinden program değerlendirme alanında var olan problemleri belirlemek, problemlerin çeşitli değişkenlere göre (sınıf düzeyi ve kıdem) anlamlı farlılık gösterip göstermediğini araştırmaktır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden betimsel araştırma türündeki survey (alan taraması) modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evreni Samsun ili, çalışma evreni Samsun ilinin Atakum, Bafra, Canik ve İlkadım ilçeleridir. Araştırmanın örneklemi ise Samsun ilinin Atakum, Bafra, Canik ve İlkadım ilçelerinden seçkisiz (random) örnekleme yöntemlerinden tabakalı örnekleme ile seçilen ortaokul öğrencileri, Türkçe, Matematik, Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler/İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük, İngilizce ve Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi branşlarından öğretmenler, maarif müfettişleri ve ortaokullarda görev yapan idarecilerden oluşmaktadır. Araştırmada öğrencilere, öğretmenlere ve maarif müfettişi/okul idarecilerine 'Program Değerlendirme İle İlgili Problemleri Belirleme Anketi' uygulanmıştır. Anket çalışmasına 437 ortaokul öğrencisi; Türkçe, Matematik, Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler/İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük, İngilizce ve Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi branşlarından 403 ortaokul öğretmeni ve 31 maarif müfettişi/okul idarecisi katılmıştır. Elde edilen verilerin istatistiksel analizleri bir istatistik programı ile yapılmıştır. Katılımcıların farklı ders programları ile ilgili problemleri incelendiğinde en çok karşılaştıkları sorunlar, ders programlarının işlevsellik, esneklik, uygulanabilirlik, bilimsellik ve güncellik açısından yetersiz olmasıdır. Bu durum program değerlendirmenin sistematik ve bilimsel olmamasından, paydaşların görüşlerine yeterince yer vermemesinden ve dar kapsamlı olmasından kaynaklanmaktadır. Bunun yanı sıra, program değerlendirme çalışmalarında programın yalnızca belli bir boyutunun değerlendirilmesi ya da değerlendirme çalışmalarındaki örneklemin evrenin tamamını yansıtmaması da söz konusu sorunların ortaya çıkma sebebi olabilir. Öğrencilerin program değerlendirme ile ilgili problemleri ile sınıf düzeyleri arasında genellikle 5. ve 6. sınıftakilerin lehine anlamlı farklılık görülmüştür. Maarif müfettişi/okul idarecilerinin program değerlendirme ile ilgili problemleri kıdemlerine göre anlamlı farklılık göstermezken, Türkçe öğretmenleri için kazanım, Fen bilimleri öğretmenleri için içerik, İngilizce öğretmenleri için öğrenme-öğretme süreci ve Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretmenleri için içerik boyutlarında karşılaştıkları sorunlar kıdemlerine göre anlamlı farklılık göstermektedir.

An education program gains its essential qualifications like funcitonality, flexibility, scientific, practicality only after an effective program evaluation process. An effective program evaluation is possible with systematic, scientific and in-depth evaluation studies. The purpose of this research is to define the problems in program evaluation field and search if the problems differ significantly according to various factors (class level and seniority). In the research, the survey model (field scanning), one of the quantitative research methods, is used. The population of the research is Samsun city, and the target population of the research is Samsun city's districts Atakum, Bafra and İlkadım. The research's sample consists of middle-school students, teachers of Turkish, Mathematics, Science, Social Studies, English and Religion branches, education inspectors and administrators working at middle-schools chosen with stratified sampling, one of the random sampling methods. In the research, 'Survey of Defining Problems about Program Evaluation' is applied to the students, teachers and education inspectors/ school administrators. 437 middle-school students; 403 midde-school teachers of Turkish, Mathematics, Science, Social Studies, English and Religion branches and 31 education inspectors/ school administrators participated in the survey. The collected data are statistically analyzed with a statistic program. When the participants problems are examined, it is revealed that the most common problems they face is the lack of adequacy of funcitonality, flexibility, practicality, scientific and actuality of the education programs. Program evaluation not being systematic and scientific, shareholders' opinions not being included enough, being narrow-scoped, evaluating only one dimension or the sample in evaluation studies not reflecting the whole population may be the cause for these. It is observed that students' problems related to program evaluation differ according to their class levels, on behalf of those who are at 5. and 6. grades.The education inspectors/ school administrators' problems with program evaluation don't differ significantly according to their seniority. Problems differ significantly according to their seniority, for Turkish branch teachers at acquisition dimension of the program, for Science branch teachers at content dimension of the program, for English branch teachers at learning-teaching process dimension of the program and Religion branch teachers at content dimension of the program.