Bilim Kurgu Sinemasında Yapay Zeka Karakterlerin İnşası

Abstract

Günümüzde yaşamın farklı alanlarında belirleyici olan yapay zeka, sinema alanında hem üretim sürecine yaptığı katkılar hem de filmlerin anlatı evrenlerinde yer alan bir karakter olarak giderek daha çok yer bulmaktadır. Özellikle bilim kurgu sinemasında, teknolojik ilerlemelerin ve gelecek tahayyüllerinin konu edilmesi nedeniyle yapay zeka karakterlere daha fazla yer verilmektedir. Yeni teknolojiler toplumsal çevreyi ve beraberinde toplumsal kültürü de dönüştürmektedir. Bu bağlamda yapay zeka karakterlerin tüm yönleriyle araştırılarak ortaya koyulması önem arzetmektedir. Bu çalışma, yapay zeka karakterlerin bilim kurgu sineması içinde nasıl inşa edildiğini sorunsallaştırmaktadır. Yapay zekaya sahip karakterlerin dönüşümlerini, estetik özelliklerini, bedenlenme biçimlerini, anlatı içerisinde nasıl konumlandırıldıklarını, ve bu karakterlere ilişkin ne tür değerler atfedildiğini ele almayı amaçlamaktadır. Bu imgeleştirme biçimlerinin toplumsal alana ilişkin belli tahayyüller üretip üretmediği, topluma ilişkin ne tür kolektif kaygı, korku ya da umutları ele verdiği, ne tür öngörülere işaret ettiği sorgulanacaktır. Bu amaçla, çalışmanın sınırlılıklarını göz önüne alarak, yapay zekânın bulunduğu evren içerisinden, amaca yönelik örneklem yöntemiyle, filmlerin türsel nitelikleri ve yapay zekanın bedensel varlığının film içinde yer alması gibi kriterler çerçevesinde 2000 sonrası vizyona giren yapay zeka temalı sekiz (8) film seçilmiştir. Bu filmlerdeki karakterler temele alınarak çalışmanın amacına yönelik çıkarımlarda bulunulmaya çalışılmıştır. Örneklem olarak seçilen filmler, gösterim yıllarına ilişkin bilgiler; A.İ. Yapay Zeka (2001); Terminatör 3:Makinelerin Yükselişi (2003); Ex Machina (2014); Chappie (2015); Blade Runner 2049 (2017); I Am Mother (2019); Alita: Savaş Meleği (2019); Atlas (2024). Belirtilen filmler metin analizi yöntemi kullanılarak çözümlenmiştir. Şu sonuçlara ulaşılmıştır; Yapay zeka karakterleri genellikle insan benzeri tasarımlara veya işlevsellik odaklı mekanik yapılara sahiptir; bu, hem empati yaratmak hem de teknolojinin sınırlarını vurgulamak içindir. Yapay zeka karakterlere genellikle güç, hız, öğrenme kapasitesi, etik sorumluluk ve bazen insani duygular gibi değerler atfedilir. Bu tasarımlar, teknolojinin insanlıkla bütünleşeceği, etik ve sosyal sınamaların artacağı, aynı zamanda insanın evrimsel sınırlarını aşabileceği bir geleceği ima eder.

Artificial intelligence, which plays a decisive role in various fields of life today, is increasingly finding its place not only in the production process of cinema but also as a character within the narrative worlds of films. Especially in science fiction cinema, due to the focus on technological advancements and future imaginings, there is more room for artificial intelligence characters. New technologies are transforming the social environment and, consequently, social culture. In this context, it is important to investigate and reveal the artificial intelligence characters in all their aspects. This study problematizes how artificial intelligence characters are constructed within science fiction cinema. It aims to address the transformations of artificial intelligence characters, their aesthetic features, modes of embodiment, how they are positioned within the narrative, and what values are attributed to these characters. The study will also question whether these modes of visualization produce certain imaginings about society, what collective anxieties, fears, or hopes they reflect, and what types of projections they point to. With these objectives in mind, taking into account the limitations of the study, eight (8) artificial intelligence-themed films released after 2000 have been selected through a purposeful sampling method, based on criteria such as the genre of the films and the presence of artificial intelligence as a physical entity in the films. Based on the characters in these films, inferences have been made related to the objectives of the study. The selected films and their release years are as follows: A.I. Artificial Intelligence (2001); Terminator 3: Rise of the Machines (2003); Ex Machina (2014); Chappie (2015); Blade Runner 2049 (2017); I Am Mother (2019); Alita: Battle Angel (2019); Atlas (2024). The mentioned films have been analyzed using the text analysis method. The following conclusions have been reached: Artificial intelligence characters generally have either human-like designs or function-focused mechanical structures, which serve to create empathy as well as highlight the limits of technology. Artificial intelligence characters are often attributed values such as power, speed, learning capacity, ethical responsibility, and sometimes human emotions. These designs imply a future where technology will integrate with humanity, ethical and social challenges will increase, and human evolutionary boundaries may be surpassed.