Prof. Dr. Kiepert'in Komutasında Ajan Prittwitz ve Prusyalı Teğmen Marcker Kannenberg'in 1893 Kızılırmak Havzası Raporları

Abstract

Kızılırmak Havzası gerek büyüklüğü gerekse özellikleri bakımından Anadolu'da önemli bir yer kaplar. Havza, özellikleri itibariyle, tarih boyunca Anadolu'da yerleşmiş olan topluluklar bakımından sosyo-kültürel, siyasi ve ekonomik anlamda değer taşımıştır. Bu çalışmada, Kızılırmak Havzası'nın Orta Anadolu'dan başlayarak Karadeniz'e kadar uzanan kısmı, esasen sosyal ve ekonomik yapısı ile olmak üzere ele etraflıca incelenmektedir. Çalışmamız, Alman bilim insanı ve seyyah Hermann von Flottwell'in kitabı olan 'Aus dem Stromgebiet des Qyzyl-Yrmaq (Halys)' adlı araştırma-inceleme ve seyahatname tarzı eseri ana eksenine alarak, konuyu derinlemesine ve geniş bir yelpazede ele almak gayesini taşımaktadır. Ankara'dan başladığı ve Samsun'a kadar ulaştığı ve sonra başka bir güzergâh üzerinden dönerek yine Ankara'da bitirdiği seyahatini günü gününe kaydeden Hermann von Flottwell, Aus dem Stromgebiet des Qyzyl-Yrmaq (Halys) isimli eserinde, Anadolu üzerinde büyük yer kaplayan Kızılırmak Havzası'nı araştırmak ve incelemek gayesi ile arkadaşlarıyla birlikte bu seyahate çıkmıştır. Bu seyahat esnasında, bir ekip doğrudan Kızılırmak boyunca yol alırken, diğer ekip nehrin her iki tarafında daha derinlere doğru ilerlemek suretiyle bölgenin tarihi coğrafyasını incelemişlerdir. Kızılırmak nehrinin akış özellikleri, kıvrımları, ona dökülen çaylar ve dereler, yeri geldikçe, birer birer ele alınmıştır. Hermann von Flottwell ve arkadaşları, bölgenin coğrafi durumunu ayrıntılı biçimde tespit etmişler ve haritasını çıkarmışlardır. Nehrin seyir yolu üzerindeki tabiat özellikleri, geçitler, kanyonlar onların kaydettikleri şeyler arasındadır. Hermann von Flottwell ve arkadaşları, uğradıkları şehirlerin coğrafi özelliklerine, iki bölge arasındaki mesafeden tutunda şehirler arasındaki yolların durumuna, Türk adet ve geleneklerinden bölgelerin isimlerinin tarihçesine değin birçok konuda aydınlatıcı bilgiler sunmuşlardır. Yolları üzerindeki tarihi eserleri incelemişler, özelliklerini kaydetmişlerdir. Geçtikleri yerlerdeki köprüler, anıtsal yapılar hakkında notlar almışlar ve bölge insanının günlük yaşamına ilişkin bilgileri okuyucu ile paylaşmışlardır. Hermann von Flottwell ve arkadaşlarının gözlemleri oldukça objektiftir. Bazı şehirlerde karşılaştıkları kişilerle yaşamış oldukları olayları anlatırken, o insanların misafirperverliğine özellikle vurgu yapmışlardır. Bazı yerlerde ise karşılaştıkları olaylar onları ürkütmüştür. Sonuç itibariyle, bu seyahatnamenin, dönemin Osmanlı ülkesini tanımamızda, anlamamızda, seyahat edilen bölgenin doğal, kültürel ve ekonomik özelliklerini öğrenmemizde önemli katkılarının olduğunu ifade edebiliriz. Anahtar Kelimeler: Kızılırmak, Anadolu, Osmanlı Devleti, Orta Karadeniz Bölgesi, Alman Seyyahlar.

The Kızılırmak River basin occupies an important place in Anatolia in terms of its size and features. The basin, in terms of its characteristics, values socio-cultural, political and economic sense in terms of the communities settled throughout Anatolia throughout history. In this study, the part of the Kızılırmak River Basin extending from Central Anatolia to the Black Sea is studied extensively, mainly with its social and economic structure. Our work is being carried out in an in-depth and wide range of subjects, taking the main axis of the research-study and travel-style work 'Aus dem Stromgebiet des Qyzyl-Yrmaq' (Halys), a book by German scientist and traveler Hermann von Flottwell. Hermann von Flottwell, in his work titled 'Aus dem Stromgebiet des Qyzyl-Yrmaq (Halys)', wrote about the day that he set off in Ankara and reached Samsun and then turned over another route and finished in Ankara again. He travelled with his friends on this trip to investigate and examine the Kızılırmak River Basin. During this trip, while a team travels directly along the Red River, the other team has explored the region's historical geography by moving deeper on both sides of the river. The flow characteristics of the Kizilirmak River, its folds, the small rivers reach the Kızılırmak and the streams studied one by one. Hermann von Flottwell and his colleagues identified the geographical situation of the region in detail and extracted the map. The natural features, passages, canyons on the way of the river are among the things they have recorded. Hermann von Flottwell and his colleagues presented a lot of information about the geographical features of the cities they visited, the roads between cities in the distance between the two regions, the history of the names of the regions from Turkish customs and traditions. They studied the historical monuments on the roads and recorded their properties. They have taken notes about the bridges and monumental structures in the past, and shared information about the people's daily life with the reader. The observations of Hermann von Flottwell and his friends are quite objective. In some cities, they emphasized the hospitality of those people while telling the events they lived with the people they met. In some places they have frightened them. As a result, we can say that this travel is a significant contributor to our understanding of the Ottoman territory of the time, in our sense, when we learn about the natural, cultural and economic features of the region in which we travel. Key words: Kızılırmak, Anatolia, Ottoman State, Central Black Sea Region, German Travelers.